ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
หารู้ไม่ว่าหนองตั้งอยู่ในเรา แม้หนองก็หารู้ไม่ว่าเราอยู่ในส่วนเหล่านั้น ฉะนั้น ธรรมเหล่านี้เว้นแล้วจากการใส่ใจและพิจารณากันและกัน ชื่อว่าหนอง ดังบรรยายนี้ ได้แก่ส่วนหนึ่งโดยเฉพาะในสรีระนี้ เป็นสภาพที่ไม่มีเจตนา เป็นอัพยากฤต ว่างเปล่า มิใช่สัตว์ เป็นน้ำหยุ่น มีอาการซึมซาบ จัดเป็นอาโปธาตุ
[๓๓๔] ๒๔. บรรดาเลือดทั้งหลาย เลือดที่ฉีดซ่านไปตั้งอยู่ทั่วสรีระทั้งสิ้น ดูดี เลือดที่ยังเต็มพื้นล่างแห่งฐานเป็นต้น มีประมาณเต็มกอบมือหนึ่ง ยังม้าม หัวใจ ตับ ปอด ให้ชุ่มอยู่ ในเลือด ๒ ชนิดนั้น เลือดที่ฉีด มีวินิจฉัยเช่นเดียวกับดีไม่มีผักนั่นเอง ฝ่ายเลือดอีกชนิดหนึ่งพึงกำหนดว่า ในงับอับบุคคลรถแล้วที่กระเบื้องเก่ายังก้อนดินและท่อนไม้เป็นต้นภายในได้ให้ชุ่มอยู่ ก้อนดินและท่อนไม้เป็นต้นหารู้ไม่ว่าเราอันน้ำให้เปียกชุ่มอยู่ แม้น้ำก็หารู้ไม่ว่า เรายังก้อนดินและท่อนไม้เป็นต้นให้ชุ่มอยู่ฉันใด ที่เป็นส่วนภายในได้แห่งตับหรือม้ามเป็นต้นก็นั้นนั่น หารู้ไม่ว่าเลือดอยู่ในเราหรือยังเราให้ชุ่มอยู่ แม้เลือดก็หารู้ไม่ว่า เรายังส่วนได้แห่งตับให้เต็มแล้ว ยังไตเป็นต้นให้ชุ่มอยู่ ธรรมเหล่านี้เว้นแล้วจากการใส่ใจและพิจารณากันและกัน ชื่อว่าเลือด ดังบรรยายนี้ ได้แก่ส่วนหนึ่งโดยเฉพาะในสรีระนี้ เป็นสภาพที่ไม่มีเจตนา เป็นอัพยากฤต ว่างเปล่า มิใช่สัตว์ เป็นน้ำหยุ่น มีอาการซึมซาบ จัดเป็นอาโปธาตุ
[๓๓๕] ๒๕. เหงื่อตั้งอยู่เต็มช่องขุมผมและขน และหลั่งออกในเวลาที่ร้อนอบอ้าวเพราะไฟเป็นต้น พึงกำหนดในเหงื่อนั้นว่า ในก่าแห่งก้านบัว ภิสะ มูฬาล กุมุท ซึ่งพอยกขึ้นแล้วจากน้ำ ช่องในก่าบัวอันมีนามว่า ภิสะ เป็นต้นหารู้ว่าน้ำหลั่งออกจากเรา แม้น้ำที่หลั่งออกจากช่องในก้านบัวอันมีนามว่าภิสะเป็นต้น ก็หารู้ไม่ว่า เราหลั่งออกจากช่องในก่าบัวอันมีนามว่าภิสะเป็นต้น ฉันใด แม้ช่องแห่งขุมผมและขนก็ฉันนั้น หารู้ว่าเหงื่อหลั่งออกจากเรา แม้เหงื่อก็หารู้ไม่ว่า เราหลั่งออกจากช่องแห่งขุมผมและขนฉันนั้น ธรรมเหล่านี้เว้นแล้วจากการใส่ใจและพิจารณากันและกัน ชื่อว่าเหงื่อ ดังบรรยายนี้ ได้แก่ส่วนหนึ่งโดยเฉพาะในสรีระนี้ เป็นสภาพไม่มีเจตนา เป็นอัพยากฤต ว่างเปล่า มิใช่สัตว์ เป็นน้ำหยุ่น มีอาการซึมซาบ จัดเป็นอาโปธาตุ
[๓๓๖] ๒๖. มันข้นได้แก่มันที่แข้น สำหรับคนอ้วนแผ่ไปตั้งอยู่ทั่วสรีระ สำหรับคนผอม ตั้งอาศัยเนื้อแข้งเป็นต้น พึงกำหนดในมันข้นนั้นว่า ในกองเนื้ออันบุคคลปิดไว้ด้วยผ้าเก่าที่ย้อมขมิ้น กองเนื้อหารู้ว่า ผ้าเก่าที่ย้อมขมิ้นอาศัยปิดเราไว้ แม้ผ้าเก่าที่ย้อมขมิ้นก็หารู้ไม่ว่า เราตั้งอาศัยกองเนื้ออยู่ ฉันใด เนื้อในสรีระ