ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
วัน เหตุนั้น จึงชื่อว่า มหาภูต อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าเป็นมหาภูต แม้เพราะเป็นภูตที่จำต้องบริหารมาก
ในคำว่า เพราะมีวิการมาก มีอธิบายว่าจริงอยู่ มหาภูตเหล่านี้ ที่เป็นอุปาทินนะก็ดี อนุปาทินนะก็ดี ย่อมเป็นภูตมีวิการมาก ในภูต ๒ ชนิดนั้น อาการที่อาการมากของอนุปาทินนะ ย่อมปรากฏในเมื่อกัปย่อยยับ ของอุปาทินนะปรากฏในเวลาธาตุกำเริบ ความจริงเป็นเช่นนั้น
เมื่อโลกไหม้อยู่ด้วยความร้อนแห่งเปลวไฟ เปลวไฟพลุ่งขึ้นแต่ภาคพื้น ลุกขึ้นจนกระทั่งพรหมโลก ฯ เมื่อใดโลกจักฉิบหายด้วยน้ำอันกำเริบแล้ว เมื่อนั้นจักรวาลประมาณแสนโกฏิหนึ่ง จะละลายชั่วประเดี๋ยว เมื่อใดโลกจักฉิบหายด้วยธาตุลมกำเริบ เมื่อนั้นจักรวาลประมาณแสนโกฏิหนึ่งจักขาดวายชั่วประเดี๋ยว กายถูกปากไม้กัด ย่อมแข็งกระด้าง ฉันใด เพราะปฐวีธาตุกำเริบ กายนั้นก็เป็นดังอยู่ในปากงูปากไม้ฉันนั้น กายถูกปากเน่ากัด ย่อมเน่าเปื่อยฉันใด เพราะอาโปธาตุกำเริบ กายนั้นก็เป็นดังอยู่ในปากงูปากเน่า ฉันนั้น กายถูกปากไฟกัด ย่อมร้อนกลฉันใด เพราะเตโชธาตุกำเริบ กายนั้นก็เป็นดังอยู่ในปากงูปากไฟ ฉันนั้น กายถูกปากศัสตรากัด ย่อมขาดไปฉันใด เพราะวาโยธาตุกำเริบ กายนั้นก็เป็นดังอยู่ในปากงูปากศัสตรา ฉันนั้น
ภูตมีวิการมาก ดังนี้ เหตุนั้นจึงชื่อว่ามหาภูต
ในคำว่า เพราะเป็นของมีอยู่โดยความเป็นของใหญ่ มีอธิบายว่า ก็ภูตเหล่านี้ชื่อว่าเป็นของใหญ่ เพราะจำต้องประคับประคองด้วยความพยายามอย่างใหญ่ และชื่อว่ามีจริง เพราะมีอยู่โค้ง ๆ เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่า มหาภูต เพราะเป็นของมีจริงโดยความเป็นของใหญ่