คัมภีร์วิสุทธิมรรค

ทั้งหลาย ? ศีลอันบริสุทธิ์ด้วยดีเป็นเบื้องต้น”^๑ และเพราะพระบาลีว่า “การไม่ทำบาปทั้งปวง”^๒ ดังนี้ ก็แหละ ศีลนั้นชื่อว่าเป็นความงาม เพราะนำมาซึ่งคุณมีความไม่เดือดร้อนเป็นต้น ความงามในท่ามกลางแห่งพระศาสนาทรงประกาศด้วยสมาธิ จริงอยู่ สมาธิชื่อว่าเป็นท่ามกลางแห่งพระศาสนา เพราะพระบาลีว่า “การยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม”^๓ ดังนี้ แหละสมาธินั้น ชื่อว่าเป็นความงาม เพราะนำมาซึ่งคุณมีการแสดงฤทธิ์ได้เป็นต้น^๓ ความงามในที่สุดแห่งพระศาสนาทรงประกาศด้วยปัญญา จริงอยู่ ปัญญาชื่อว่าเป็นความงามในที่สุด เพราะพระบาลีว่า “การชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว นี้เป็นคำสอนของท่านผู้รู้ทั้งหลาย”^๓ ดังนี้ และเพราะมีปัญญาเป็นยอด แหละปัญญานั้นชื่อว่าเป็นความงาม เพราะนำมาซึ่งความเป็นผู้คงที่ในอิฏฐารมณ์ และอนิฏฐารมณ์ทั้งหลาย สมดังที่ตรัสไว้ ดังนี้ :-

ภูเขาหินทึบเป็นแท่งเดียว ย่อมไม่หวั่นสะเทือนด้วยลมฉันใด บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่หวั่นไหวในคำนินทาและคำสรรเสริญทั้งหลาย ฉันนั้น^๔

ทำนองเดียวกัน อุปนิสัยแห่งความเป็นผู้มีวิชชา ๓ ทรงประกาศด้วยศีล เพราะโยคีบุคคลอาศัยศีลสมบัติแล้ว จึงจะบรรลุวิชชา ๓ ได้ อื่นจากศีลสมบัติแล้วหาบรรลุได้ไม่ อุปนิสัยแห่งความเป็นผู้มีอภิญญา ๖ ทรงประกาศด้วยสมาธิ เพราะโยคีบุคคลอาศัยสมาธิสมบัติแล้ว จึงจะบรรลุอภิญญา ๖ ได้ อื่นจากสมาธิสมบัติแล้วหาบรรลุได้ไม่ อุปนิสัยแห่งความแตกฉานในปฏิสัมภิทาทรงประกาศด้วยปัญญา เพราะโยคีบุคคลอาศัยปัญญาสมบัติแล้ว จึงจะบรรลุปฏิสัมภิทา ๔ มิใช่ด้วยเหตุอย่างอื่น

อนึ่ง การเว้นส่วนสุดคือกามสุขัลลิกานุโยค ทรงประกาศด้วยศีล การเว้นส่วนสุดคืออัตตกิลมถานุโยค ทรงประกาศด้วยสมาธิ การส่องเสพมัชฌิมาปฏิปทา ทรงประกาศด้วยปัญญา