ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๔๗๐] ความระงับแห่งกาย ชื่อว่ากายปัสสัทธิ ความระงับแห่งจิต ชื่อว่าจิตตปัสสัทธิ แต่คำว่ากาย ในบทกายปัสสัทธินี้ ประสงค์เอาขันธ์ ๓ มีเวทนาเป็นต้น ก็แลกายปัสสัทธิ และจิตตปัสสัทธิ รวมเข้าด้วยกันทั้งสองนั้น มีความระงับไปแห่งความเร่าร้อนกายและจิตเป็นลักษณะ มีอันบีบเอาความเร่าร้อนกายและจิตออกไปเป็นกิจ มีความเยือกเย็นโดยไม่มีความกระวนกระวายกายและจิตเป็นผล มีกายและจิตเป็นเหตุใกล้
กายปัสสัทธิและจิตตปัสสัทธินี้ บัณฑิตพึงทราบว่า เป็นปฏิปักษ์ต่อกิเลสมีอุปกัจจะเป็นอาทิ อันทำความไม่ระงับแห่งกายและจิต
ความเบาแห่งกายชื่อว่ากายลหุตา ความเบาแห่งจิตชื่อว่าจิตตลหุตา กายลหุตาและจิตตลหุตานั้น มีความเข้าไประงับแห่งความหนักของกายและจิตเป็นลักษณะ มีอันบีบเอาความหนักแห่งกายและจิตออกไปเป็นกิจ มีความไม่อืดอาดแห่งกายและจิตเป็นผล มีกายและจิตเป็นเหตุใกล้
ลหุตานี้ บัณฑิตพึงทราบว่า เป็นปฏิปักษ์ต่อกิเลสมีถีนมิทธะเป็นต้น ที่ทำความหนักแห่งกายและจิต
ความอ่อนแห่งกายชื่อว่ากายมุทุตา ความอ่อนแห่งจิตชื่อว่าจิตตมุทุตา กายมุทุตาและจิตตมุทุตานั้น มีความเข้าไประงับแห่งความกระด้างของกายและจิตเป็นลักษณะ มีอันบีบเอาความกระด้างแห่งกายและจิตออกไปเป็นกิจ มีความไม่ข้องขัดเป็นผล มีกายและจิตเป็นเหตุใกล้
มุทุตานี้ บัณฑิตพึงทราบว่า เป็นปฏิปักษ์ต่อกิเลสมีทิฏฐิและมานะเป็นต้น ที่ทำความกระด้างแห่งกายและจิต