ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
(ประการหนึ่ง) ทุกข์อันใดเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ผู้ถูก (ลม) กรรมชวาตของมารดาเมื่อจะคลอดผัดผัน (ศีรษะ) ให้กลับลงตรงช่องคลอดอันน่ากลัวยิ่งประดุจปล่องเหว ถูกแบ่งออกทางช่องคลอดอันแคบยิ่งนัก ประดุจช้างใหญ่ถูกดันออกทางช่องตาล และถูกบีบด้วยภูเขา คือชื่อ (เชิงกราน) เหมือนสัตว์นรก ถูกบดด้วยสังฆาตบรรพต ทุกข์นี้เป็นวิชายมูลทุกข์ (ทุกข์มีการคลอดเป็นมูล)
ประการหนึ่ง ทุกข์อันใดที่เป็นเช่นกับการแทงและผ่าด้วยปลายเข็มและคมมีดโกน ในเวลาที่เขารับด้วยมือให้อาบน้ำล้าง (ครรถมลทิน) และเช็ดด้วยผ้าเป็นต้น เกิดขึ้นแก่สัตว์ ผู้เกิดแล้ว ซึ่งมีร่างกายยังละเอียดอ่อนเช่นกับแผลใหม่ ทุกข์นี้เป็นมาตุกุจฉิโตพหินิกขมนมูลทุกข์ (ทุกข์มีการออกมานอกท้องมารดาเป็นมูล)
(ประการหนึ่ง) ในความเป็นไปต่อแต่นั้นไป ทุกข์อันใดเกิดมีแก่สัตว์นั้นผู้ทำร้ายตนเองก็ดี ผู้ประกอบอาตาปนปริฏาปนานโยค (ประกอบการทรมานตัวเพื่ออย่างกิเลส) ตามทำนองวัตรของเดียรถีย์มีฉลกวัตร (วัตรของชีเปลือย) เป็นต้นก็ดี ผู้ไม่กิน (อาหาร) และแขวนคอตายด้วยอำนาจความโกรธก็ดี ทุกข์นี้ เป็นอัตตอุปกกมมูลทุกข์ (ทุกข์มีการทำตัวเองเป็นมูล)
ประการหนึ่ง ทุกข์อันใดเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นผู้ได้รับการกระทำมีฆ่าและจองจำเป็นต้นจากคนอื่น ทุกข์นี้เป็นปรูปกกมมูลทุกข์ (ทุกข์มีการถูกคนอื่นทำเอาเป็นมูล) แล
ชาตินี้เป็นพื้น (ที่ตั้ง) แห่งทุกข์ทั้งปวงนี้แท้ ดังกล่าวมา
[๕๔๑] เพราะเหตุนั้น นักปราชญ์ จึงกล่าวคำประพันธ์ไว้ว่า :-