ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ข้อว่า (รูปกลาป) ๒ หรือ ๓ เป็นอย่างต่ำ ย่อมเกิดพร้อมกับวิญญาณประเภทต้น มีอรรถาธิบายว่า ก็ (รูปกลาป) ทสกะ ๒ โดยเป็นวัตถุทสกะและกายทสกะ หรือทสกะ ๓ โดยเป็นวัตถุทสกะ กายทสกะและภาวาทสกะบ้างเป็นอย่างต่ำ ย่อมเกิดขึ้นพร้อมกับปฏิสนธิวิญญาณที่ผสมกับรูป อันเป็นประเภทต้น ใน ๒ ประเภท คือผสม (และ) ไม่ผสมนั้น รูป (กลาป) ลดลงไปยิ่งกว่านี้ไม่มี
ก็แล ปฏิสนธิวิญญาณที่มีปริมาณรูปกลาปอย่างต่ำดังกล่าวมานั้น เมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิด เป็นสิ่งที่ได้ชื่อว่า “กลละ” อันมีประมาณเท่า (หยด) หัวเนยใสที่ใช้เข็มแกะเส้นหนึ่ง (จุ่ม) ยกขึ้น ในกำเนิด ๒ ที่มีชื่อว่า อัณฑชะและชลาพุชะ ในกำเนิดและคติ เหล่านั้น บัณฑิตพึงทราบความชี้แห่งกำเนิดทั้งหลายที่แตกต่างกันด้วยอำนาจคติ (ดังต่อไปนี้)
[๖๓๐] ก็ในกำเนิดทั้งหลายนัน กำเนิด ๓ ข้างต้น ย่อมไม่มีในนรกและในพวกเทพ เว้นภูมิมเทพ กำเนิดทั้ง ๔ ย่อมมีในคติ ๓
ในบทเหล่านั้นด้วย จ ศัพท์ในบทว่า “เทเวสุ จ” กำเนิด ๓ ข้างต้นพึงทราบว่า ไม่มีในนรกและในพวกเทพเว้นภูมิมเทพ ฉันใด ก็ย่อมไม่มีในพวกนิจฉามัตถ์นิกเปรตด้วย ฉันนั้น เพราะพวกนิจฉามัตถ์นิกเปรตนั้น ก็เป็นโอปปาติกะเหมือนกัน ส่วนในคติ ๓ ที่เหลืออันได้แก่ดิรัจฉาน เปรตวิสัย มนุษย์และในพวกภูมิมเทพที่เว้นไว้ก่อนด้วย ย่อมมีกำเนิด (ครบ) ทั้ง ๔
ในคติและกำเนิดเหล่านั้น รูป ๓๐ และ ๙ ย่อมเกิดในพวกรูปพรหม อนึ่ง โดยกำหนดอย่างสูง รูป ๗๐ ย่อมเกิดในสัตว์จำพวกที่เกิดในกำเนิดสังเสทชะและโอปปาติกะ อีกอย่างหนึ่ง โดยกำหนดอย่างต่ำ รูป ๓๐ ย่อมเกิด