คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

๗๐. ผู้เจริญอนาคามิมรรค ชื่อว่า พระอนาคามี คือผู้ไม่มาสู่โลกนี้อีก เพราะละกามราคะและพยาบาทได้อย่างสิ้นเชิง

๗๑. ผู้เจริญอรหัตตมรรค ชื่อว่า พระอรหันต์ เป็นผู้สิ้นกิเลส ผู้เป็นนักขีณพบุคคลผู้เลิศในโลก เพราะละกิเลสได้โดยไม่เหลือ

ทั้งหมดนี้เป็นการจำแนกบุคคลในปริเฉทนี้

การจำแนกสมาบัติ

๗๒. อนึ่ง ในการจำแนกบุคคลนี้ ผลสมาบัติย่อมทั่วไปแก่บุคคลผู้ตั้งอยู่ในผลทั้งหลาย ตามอำนาจของตนๆ [ของพระอริยบุคคลนั้นๆ]

๗๓. ส่วนการเข้า[นิโรธสมาบัติ] ย่อมมีได้แก่พระอนาคามีและพระอรหันต์

ในการเข้า[นิโรธสมาบัติ]นั้น ท่านเข้าฌาตุกผลสมาบัติมีปฐมฌานเป็นต้นตามลำดับ เมื่อออกแล้ว พิจารณาสังขารที่เป็นไปในสมาบัตินั้นในกาล[ออกจากฌาน]นั้นๆ ดำเนินไปจนถึงอากิญจัญญายตนฌาน ถัดจากนั้น จึงกระทำปุพพกิจการอภิฏฐานเป็นต้น แล้วเข้าเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ภายหลังจากอัปปนาชวนจิต ๒ ดวงของเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้นเกิดขึ้นแล้ว กระแสจิตย่อมขาดลง ถัดจากนั้น จึงได้ชื่อว่าเป็นผู้เข้าถึงนิโรธสมาบัติ

๗๔. ส่วนในเวลาออก อนาคามีผลจิตของพระอนาคามี และอรหัตตผลจิตของพระอรหันต์ ย่อมดำเนินไปเพียงครั้งเดียว แล้วตกวังค์ ถัดจากนั้น ปัจจเวกขณญาณย่อมเกิดขึ้น

ทั้งหมดนี้เป็นการจำแนกสมาบัติในปริเฉทนี้

จบนัยแห่งวิปัสสนากรรมฐาน