Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 116 | >>

คำว่า อภิธัมมุตตสงฺคห สำเร็จรูปมาจาก อภิธัมมุตฺต = เนื้อความในพระอภิธรรม + สงฺคห = ประมวล คำว่า สงฺคห เป็นกิริยาการรวบรวม ไม่ใช่เนื้อหาสาระของคัมภีร์ ในคัมภีร์ปรมัตถทีปนีนี้จึงเห็นว่า เนื้อหาของคัมภีร์คือเฉพาะคำว่า อภิธัมมุตฺต ในบทสมาสว่า อภิธัมมุตฺตสงฺคห = คัมภีร์ประมวลความในพระอภิธรรม]

ต่อแต่นี้ไป เมื่อกล่าวว่า ภีกาย (ในคัมภีร์ฎีกา) โปรดทราบว่าเป็นฎีกาแรกของคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะนี้ซึ่งในฎีกาสิงหลมี ๒ ฉบับ

เมื่อกล่าวว่า วิภาวินี (ในคัมภีร์วิภาวินี) คือฎีกาฉบับที่สองที่ปรากฏในปัจจุบัน

เมื่อกล่าวว่า ฎีกาสุ (ในคัมภีร์ฎีกาทั้งหลาย) คือฎีกาทั้งสองฉบับ

[ฎีกาฉบับแรกของคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ ชื่อว่า อภิธัมมัตถสังคหฎีกา กล่าวกันว่า พระเถระไม่ปรากฏนามเป็นผู้รจนา บางท่านสำรวจหลักฐานจากวรรณกรรมสิงหลแล้วกล่าวว่า รจนาโดยพระมหากัสสปเถระผู้พำนักอยู่ ณ วัดอุทุมพงคีรี คือ วัดเขาะมะเดื่อ ประเทศศรีลังกา ในราวก่อนพุทธศตวรรษที่ ๑๗

ฎีกาฉบับที่สอง ชื่อว่า อภิธัมมัตถวิภาวินี หรือ อภิธัมมัตถวิภาวินี ฉบับพม่า ปรากฏทั้งสองชื่อ ส่วนฉบับสิงหลมีชื่อว่า อภิธัมมัตถวิภาวินี ฉบับฉัฏฐสังคายนาจึงใช้ชื่อว่า อภิธัมมัตถวิภาวินี ตามฉบับสิงหล รจนาโดยพระสุมังคลสามีเถระในราวปลายพุทธศตวรรษที่ ๑๗

เมื่อกล่าวว่า มหาฎีกาย์ (ในคัมภีร์มหาฎีกา) โปรดทราบว่าเป็นมหาฎีกาของคัมภีร์วิสุทธิมรรค

[มหาฎีกาของคัมภีร์วิสุทธิมรรค ชื่อว่า ปรมัตถมัญชูสา รจนาโดยพระธรรมบาลเถระในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๖]

ข้อความที่พบในคัมภีร์วิภาวินีและคัมภีร์อื่น ข้าพเจ้า[พระฎีกาจารย์]จะกล่าวว่า วิภาวินีย์ (ในคัมภีร์วิภาวินี) เพราะใกล้กัน

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka