คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

โลกุตตรจิต ๘

๓๑. จิตที่ประกอบกับโสดาปัตติมรรค ดวงหนึ่ง
จิตที่ประกอบกับสกทาคามิมรรค ดวงหนึ่ง
จิตที่ประกอบกับอนาคามิมรรค ดวงหนึ่ง
จิตที่ประกอบกับอรหัตตมรรค ดวงหนึ่ง

จิต ๔ ดวงนี้ ชื่อว่า โลกุตตรกุศลจิต

๓๒. จิตที่ประกอบกับโสดาปัตติผล ดวงหนึ่ง
จิตที่ประกอบกับสกทาคามิผล ดวงหนึ่ง
จิตที่ประกอบกับอนาคามิผล ดวงหนึ่ง
จิตที่ประกอบกับอรหัตผล ดวงหนึ่ง

จิต ๔ ดวงนี้ ชื่อว่า โลกุตตรวิปากจิต

๓๓. จบโลกุตตรกุศลจิต [๔ ดวง] โลกุตตรวิปากจิต [๔ ดวง] ทั้ง ๘ ดวง โดยประการทั้งปวงอย่างนี้

[โลกุตตรจิต ๘ ดวงจำแนกโดยชาติออกเป็น ๒ ประเภท คือ
- โลกุตตรกุศลจิต กุศลจิตในโลกุตตรภูมิ มี ๔ ดวง
- โลกุตตรวิปากจิต วิบากจิตในโลกุตตรภูมิ มี ๔ ดวง

โลกุตตรจิตนั้นไม่มีโลกุตตรกิริยาจิต เพราะในขณะบรรลุธรรมจะเกิดมรรคจิตเพียงขณะเดียว แล้วเกิดผลจิตติดต่อมาทันที แม้ในภายหลังที่เข้าเผลสมาบัติ ก็จะเกิดผลจิตอย่างเดียว ดังนั้นจึงไม่มีโลกุตตรกิริยาจิต]

คาถาสรุป

๓๔. โลกุตตรจิตมี ๘ ดวง คือ โลกุตตรกุศลจิตมี ๔ ดวงตามประเภทแห่งมรรค ๔ และโลกุตตรวิปากจิตก็มี ๔ ดวง เช่นเดียวกัน เพราะเป็นผลของโลกุตตรกุศลจิตนั้น