Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 120 | >>

“ธรรม ๔ ประการ คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ ย่อมเจริญแก่บุคคลผู้นบไหว้ และอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่เป็นนิตย์”

โดยประการดังนี้ การกำจัดอุปสรรคย่อมมีด้วยการนบไหว้

การกระทำการนบไหว้พระรัตนตรัยในเบื้องแรกของคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ จึงเป็นไปเพื่อยังผลให้การรจนาคัมภีร์สำเร็จได้โดยปราศจากอุปสรรค และทำให้ผู้อื่นศึกษาได้สำเร็จโดยปราศจากอุปสรรค เพราะนักศึกษาคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะเดินไหว้พระรัตนตรัยในเบื้องต้น

(๔) ในคัมภีร์วิภาวินีมีการกล่าวข้อความที่คล้ายแสดงประโยชน์ของการนบไหว้ โดยเกี่ยวกับชวนจิตดวงแรกในชวนจิต ๗ ดวงว่า “เป็นทิฏฐธัมมเวทนียกรรม” ข้อความนั้นไม่งาม เพราะพระอนุรุทธาจารย์ประสงค์กิจอุปถัมภ์ในข้อนี้ และกิจอุปถัมภ์ย่อมมีได้ในชวนจิตทั้ง ๗ ดวง

อุปมาว่า ในบรรดากิจทั้ง ๒ ของอาหารรูป กิจอันก่อให้เกิดรูปกาลามีโอชาเป็นที่ ๔ [คือ มหาภูตรูป ๔ สี กลิ่น รส และโอชา] เป็นกิจเล็กน้อย มีปริมาณน้อย แต่กิจอุปถัมภ์รูปที่เกิดต่อเนื่องจากธาตุทั้ง ๔ เป็นกิจใหญ่ มีปริมาณมาก พระผู้มีพระภาคจึงทรงหมายเอากิจอุปถัมภ์ ดังที่ทรงจำแนกวิงควาระ (วาระแจกแจง) ในคัมภีร์ปัฏฐานไว้ว่า

กพฬีกาโร อาหาโร อิมสฺส กายสฺส อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย.

“อาหารคือคำข้าว เป็นปัจจัยแก่รูปกายนี้โดยความเป็นอาหารปัจจัย”

ในเรื่องนี้ แม้กิจที่ก่อให้เกิดผลแก่ชวนจิตดวงแรกในบัดนี้ ก็เป็นกิจเล็กน้อย มีปริมาณน้อย ดังคัมภีร์อรรถกถากล่าวว่า

อเหตุวิปากมตฺตํ ชเนติ.

“ย่อมก่อให้เกิดเพียงอเหตุุกวิบาก” (วิบากไม่มีเหตุ)

ส่วนกิจอุปถัมภ์กรรมอื่นเป็นกิจใหญ่ มีปริมาณมาก มีอยู่ในชวนจิตทั้ง ๗ ดวง

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka