Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 130 | >>

อธิบาย สสัทธมฺมคุณุตฺตม ศัพท์

เมื่อพระอนุรุทธาจารย์ประสงค์จะทำการนบไหว้ของตนให้มีอานุภาพยิ่งขึ้น จึงกล่าวว่า สสัทธมฺมคุณุตฺตมํ (พร้อมทั้งพระสัทธรรมและหมู่สงฆ์ผู้สูงสุด) ซึ่งแสดงการนบไหว้พระธรรมและพระสงฆ์อีกด้วย เมื่อกล่าวว่า ทุรฺโต นมสฺสิสฺสํ สสํ โลกนายกํ [ข้าพเจ้าได้น้อมไหว้พระโลกนาถพร้อมทั้งพระสงฆ์แต่ที่ไกล] การเข้าถึงกิริยาน้อมไหว้พระสงฆ์ย่อมเป็นที่ทราบได้ด้วยคำว่า สห (พร้อมทั้ง) คำว่า สสัทธมฺมคุณุตฺตม นี้ ก็มีอุปไมยฉันนั้น

ในพระบาลีนั้น พระดำรัสว่า นมสฺสิสฺสํ แปลว่า ได้น้อมไหว้

(๑๑) ความที่กล่าวไว้ในคัมภีร์วิภาวินีว่า “โดยแท้จริงแล้ว ภาวะที่พระธรรมและพระสงฆ์ซึ่งเป็นบทวิเสสนะ (บทขยาย) ควรนบไหว้ ย่อมเป็นอันรู้ได้โดยประกอบ สห ศัพท์ไว้” ท่านไม่ควรกล่าวว่า อภิวาเทตพฺพภาโว (การเป็นสิ่งที่ควรนบไหว้) แต่ควรกล่าวคำว่า อภิวาทิตภาโว (การนบไหว้แล้ว) หรือ อภิวาทนํ (การนบไหว้) เพราะเมื่อกล่าวดังนี้ ภาวะที่พระเถระเข้าถึงกิริยานบไหว้พระธรรมและพระสงฆ์สำเร็จได้ด้วยการแสดงกิริยาสมวายะ (ความเป็นไปร่วมกับกิริยา) ที่พึงประสงค์ในที่นี้ หากไม่เป็นดังนี้ [คือกล่าวว่า อภิวาเทตพฺพภาโว (การเป็นสิ่งที่ควรนบไหว้)] พระสุมังคลาอาจารย์พึงกล่าวหมายเอาคุณสมวายะ (ความเป็นไปร่วมกับคุณลักษณะ) คือความสมควรแก่การนบไหว้ เพราะตพฺพ ปัจจัยใน อภิวาเทตพฺพ แสดงอรรถอรหะ (สมควร) และคุณสมวายะก็ไม่พึงประสงค์ในที่นี้ ทั้งข้อความดังกล่าวก็ไม่สอดคล้องกับอุทาหรณ์ของตนว่า สปุตฺตภาโร อาคโต (มาพร้อมทั้งบุตรและภรรยา)

[คัมภีร์ปรมัตถทีปนีเห็นว่า คำว่า อภิวาเทตพฺพภาโว (การเป็นสิ่งที่ควรนบไหว้) ในคัมภีร์วิภาวินีเป็นคำระบุคุณลักษณะคือความสมควร เพราะ ตพฺพ ปัจจัยใน อภิวาเทตพฺพ มีความหมายว่า อรหะ (สมควร) ถ้าคัมภีร์นั้นเขียนบาลีเป็นรูปศัพท์ที่กล่าวถึงกิริยาว่า อภิวาทิตภาโว (การนบไหว้แล้ว) หรือ อภิวาทนํ (การนบไหว้) ก็จะถูกหลักภาษา และเสมอกับอุทาหรณ์ที่แสดงกิริยาสมวายะ (ความเป็นไปร่วมกับกิริยา) ที่คัมภีร์วิภาวินีนิยมนำอ้างเป็นสาธกว่า สปุตฺตภาโร อาคโต (มาพร้อมทั้งบุตรและภรรยา)]

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka