Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 137 | >>

อธิบาย อภิวาทิย ศัพท์

คำว่า อภิวาทิย แปลว่า ไหว้โดยพิเศษ

ในข้อนี้ ผู้ยังจิตอันประเสริฐให้เกิดขึ้นว่า บุคคลนี้กอปรด้วยศีลคุณเป็นต้น เป็นผู้ประเสริฐควรนบไหว้ในโลก แล้วยังไหว้อยู่ เรียกว่า ไหว้โดยพิเศษ

การไหว้มี ๓ อย่างโดยจำแนกเป็นการไหว้ทางกายเป็นต้น ดังพระพุทธวจนะว่า

ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว วนฺทนา, กตมา ติสฺโส. กาเยน วนฺทติ, วาจาย วนฺทติ, มนสา วนฺทติ.

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย การไหว้มี ๓ อย่างเหล่านี้ ๓ อย่างเป็นไฉน คือ ไหว้ทางกาย ไหว้ทางวาจา และไหว้ทางใจ”

บุคคลผู้ยังจิตอันประเสริฐให้ตั้งอยู่เฉพาะ แล้วยังอวัยวะ ๕ คือ เข่า ๒ ศอก ๒ หน้าผาก ๑ ให้ทั้งอยู่ที่พื้น หมอบลงเฉพาะหน้าต่อผู้ควรไหว้ ชื่อว่า ไหว้ทางกาย ดังที่กล่าวไว้ว่า ปญฺจปปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา. (ไหว้ด้วยการตั้งอวัยวะ ๕ อย่างไว้) และทำให้อภิญญูผู้ไหว้คนที่ไม่ควรไหว้ต้องอาบัติ[ทุกกฎ]

ผู้กล่าวสาธยายคำแสดงคุณสมบัติด้วยวาจา ชื่อว่า ไหว้ทางวาจา การไหว้โดยกล่าวว่า นโม พุทฺธสฺส, นมตุ พุทฺธสฺส, นโม วิมุตฺติยา, นโม วิมุตฺตานํ, วิปสฺสิสฺส นมตุ. (ขอนบไหว้แด่พระพุทธเจ้า การนบไหว้แด่พระพุทธเจ้าของมี ขอนบไหว้แด่วิมุตติธรรม ขอนบไหว้แด่พระพุทธเจ้าผู้หลุดพ้นแล้ว ขอนบไหว้แด่พระวิปัสสีพุทธเจ้า) เป็นต้น จัดเป็นการไหว้ทางวาจา

ส่วนผู้ระลึกถึงคุณสมบัติเสมอโดยคล้อยตามคำแสดงคุณสมบัติ ชื่อว่า ไหว้ทางใจ

อธิบาย ภาสิสฺส ศัพท์

คำว่า ภาสิสฺส แปลว่า จักกล่าว

พระเถระแต่งคัมภีร์นี้ด้วยการจำวิธลงบทในปริยาย แต่ท่านกล่าวว่า ภาสิสฺส (จักกล่าว) โดยดำริว่า การแต่งคัมภีร์ย่อมประจักษ์ในวจีกรรม (การกระทำทางวาจา)

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka