ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
สญฺชานาติ. นีลมฺปิ สญฺชานาติ ปีตกมฺปิ สญฺชานาติ, โลหิตกมฺปิ สญฺชานาติ โอทาตมฺปิ สญฺชานาติ. สญฺชานาตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา ‘สญฺญา’ติ วุจฺจติ.๓๗
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุใดจึงเรียกว่าสัญญา เพราะหมายรู้จึงเรียกว่าสัญญา หมายรู้อะไร หมายรู้สีเขียวบ้าง สีเหลืองบ้าง สีแดงบ้าง สีขาวบ้าง”
กิญฺจ ภิกฺขเว วิญฺญาณํ วเทถ. วิชานาตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจติ. กิญฺจ วิชานาติ. อมฺพิลมฺปิ วิชานาติ, ติตฺตกมฺปิ วิชานาติ, กฏุกมฺปิ วิชานาติ, มธุรมฺปิ วิชานาติ, ขาริกมฺปิ วิชานาติ, อขาริกมฺปิ วิชานาติ, โลณิกมฺปิ วิชานาติ, อโลณิกมฺปิ วิชานาติ. วิชานาตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจติ.๓๘
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุใดจึงเรียกว่าวิญญาณ เพราะรับรู้จึงเรียกว่าวิญญาณ รับรู้อะไร รับรู้รสเปรี้ยวบ้าง รสขมบ้าง รสเผ็ดบ้าง รสหวานบ้าง รสขื่นบ้าง รสฝาดบ้าง รสเค็มบ้าง รสไม่เค็มบ้าง”]
ในคำว่า นิพฺพานํ นี้ ความเร่าร้อนคือทุกข์ในวัฏฏะทั้งหมดย่อมดับสนิทในสภาวะนี้ เหตุนั้นสภาวะนั้นชื่อว่า นิพพาน (สภาวะดับความเร่าร้อน)
คำว่า “ดับสนิท” หมายความว่า กิเลสหรือขันธ์เหล่าใดตั้งอยู่ในฝ่ายที่ควรจะเกิดขึ้นในอนาคตแก่ผู้ได้อบรมมรรค กิเลสหรือขันธ์เหล่านั้นย่อมถึงฝ่ายที่ไม่ควรจะเกิดขึ้นแก่ผู้อบรมมรรคแล้ว ทั้งนี้เพราะธรรมอันเป็นอดีตเมื่อเข้าถึงขณะ ๓ [ความเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป] แล้วดับลง ย่อมไม่ชื่อว่าดับสนิท จึงควรเว้นการกล่าวถึงปัจจุบันธรรมและธรรมอันจะเกิดแน่นอนในอนาคต
คำว่า “ความเร่าร้อนคือทุกข์ในวัฏฏะ” หมายถึง ความเร่าร้อนที่เรียกว่าทุกข์ในกิเลสวัฏฏ์ (วนเวียนกิเลส) กรรมวัฏฏ์ (วนเวียนกรรม) และวิปากวัฏฏ์ (วนเวียนวิบาก) ภาวะที่ต้นไม้เป็นต้นซึ่งปราศจากความเร่าร้อนคือทุกข์ในวัฏฏะ ๓ ดับสูญไปไม่เกิดอีก ไม่ชื่อว่านิพพาน