- จาคานุสสติ การหมั่นระลึกถึงคุณในการบริจาค
- เทวตานุสสติ การหมั่นระลึกถึงคุณธรรมที่ทำให้ไปเกิดเป็นเทวดา
- อุปสมานุสสติ การหมั่นระลึกถึงความสงบ
- ลูบปุคคลปริวัชชนตา การหลีกเลี่ยงจากบุคคลผู้เศร้าหมองไม่มีศรัทธา
- สินทรปุคคลเสวนตา การคบหาบุคคลผู้อ่อนโยนมีศรัทธา
- ปสาทนียสุตตันตปัจเวกขณตา การพิจารณาพระสุตรที่น่าเลื่อมใส
- ตทธิมุตตตา การมีใจน้อมไปในปีติสัมโพชฌงค์นั้น
ธรรมที่ก่อให้เกิดอุเบกขาสัมโพชฌงค์มี ๕ ประการ คือ
- สัตตมัชฌัตตตา การมีใจเป็นกลางในสัตว์
- สังขารมัชฌัตตตา การมีใจเป็นกลางในสังขาร
- สัตตสังขารเกลายนปุคคลปริวัชชนตา การหลีกเลี่ยงบุคคลผู้ยึดติดในสัตว์และสังขาร
- สัตตสังขารมัชฌัตตปุคคลเสวนตา การคบหาบุคคลผู้มีใจเป็นกลางในสัตว์และสังขาร
- ตทธิมุตตตา การมีใจน้อมไปในอุเบกขาสัมโพชฌงค์นั้น]
การอาศัยกรรมที่ก่อให้เกิดปัญญา การเกิดในโลกอันไม่มีโทสะ [คือเทวโลกชั้นสูง
กับพรหมโลก] ความสุกงอมแห่งอินทรีย์ และความไกลจากกิเลส เป็นเหตุของการเกิดญาณ
พึงกล่าวว่า การมีปฏิสนธิที่มีเหตุ ๓ [คืออโลภเหตุ อโทสะเหตุ และอโมหเหตุ]
การมีอัธยาศัยที่มีปัญญา การคบหาคนมีปัญญา และการสั่งสมการสดับและความดำริ เป็น
เหตุของญาณ
เหตุของธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ที่กล่าวไว้ในคัมภีร์อรรถกถา พึงกล่าวในที่นี้
[ธรรมที่ก่อให้เกิดธัมมวิจยสัมโพชฌงค์มี ๗ ประการ คือ
- ปริปุจฉกตา การไต่ถาม
- วัตถุวิสทกิริยา การกระทำความสะอาดแห่งวัตถุ (ร่างกายและสิ่งของ)
- อินทริยสัมตตปฏิปาทนา การทำความสม่ำเสมอแห่งอินทรีย์
- ทุปปัญญาปุคคลปริวัชชนตา การหลีกเลี่ยงบุคคลไม่มีปัญญา
- ปัญญวันตปุคคลเสวนตา การคบหาบุคคลผู้มีปัญญา