- คัมภีรญาณจริยปัจเวกขณตา การพิจารณาความต่างกันแห่งปัญญาอันสุขุม
- ตทริมุตตตา การมีใจน้อมไปในธัมมวิจยสัมโพชฌงค์นั้น]
เหตุที่ตรงข้ามกัน เป็นเหตุของญาณวิปปยุต
แม้เหตุแห่งสังขารก็กล่าวไว้แล้ว
เหตุของวิริยสัมโพชฌงค์และปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ที่กล่าวไว้ในคัมภีร์อรรถกถาพึงกล่าวในที่นี้
[ธรรมที่ก่อให้เกิดวิริยสัมโพชฌงค์มี ๑๑ ประการ คือ
- อุปายภยปัจเวกขณตา การพิจารณาภัยในอบาย
- อานิสังสทัสสาวิตา การเห็นอานิสงส์
- คมนวิถิปัจเวกขณตา การพิจารณาหนทางไป
- ปิณฑปาตาปายนตา ความเคารพในบิณฑบาต
- ทายัชชมหัตตปัจเวกขณตา การพิจารณาความยิ่งใหญ่แห่งความเป็นทายาท
- สัตถุมหัตตปัจเวกขณตา การพิจารณาความยิ่งใหญ่แห่งความเป็นพระศาสดา
- ชาติมหัตตปัจเวกขณตา การพิจารณาความยิ่งใหญ่โดยชาติกำเนิด
- สพฺพรหจาริมหัตตปัจเวกขณตา การพิจารณาความยิ่งใหญ่แห่งเพื่อนผู้ประพฤติพรหม-
จรรย์ร่วมกัน
- กุสีตปุคคปปริวัชชนตา การหลีกเลี่ยงบุคคลผู้เกียจคร้าน
- อารัทธวิริยปุคคลเสวนตา การคบหาบุคคลผู้มีปรารภความเพียร
- ตทริมุตตตา การมีใจน้อมไปในวิริยสัมโพชฌงค์นั้น
ธรรมที่ก่อให้เกิดปัสสัทธิสัมโพชฌงค์มี ๗ ประการ คือ
- ปณีตโภชนเสวนตา การเสพอาหารประณีต
- อุตุสุภเสวนตา การเสพอุณหภูมิพอเหมาะ
- อิริยาปถสุภเสวนตา การเสพอิริยาบถที่เป็นสุข
- มัชฌัตตปโยคตา การมีความเพียรพอประมาณ
- สารัทธกายปุคคลปริวัชชนตา การหลีกเลี่ยงบุคคลผู้มีกายเร่าร้อน
- ปัสสัทธกายปุคคลเสวนตา การคบหาบุคคลผู้มีกายสงบ
- ตทริมุตตตา การมีใจน้อมไปในปัสสัทธิสัมโพชฌงค์]