ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
เอกัคคตานั้นแสดงไว้ในพระบาลีว่า
อวิกเขโป อวิสาหาโร สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ.๖๘
“ความไม่ฟุ้งซ่าน ความไม่ซัดส่าย ความดำรงมั่น ความตั้งมั่น”
ส่วนวิตกเป็นต้นได้ชื่อว่า ฌาน เพราะมีอุปการะมากแก่เอกัคคต ชื่อหมายความว่า
ลำดับแรก วิตกทำให้จิตไม่ท้อถอยด้วยอำนาจของถีนมิทธะ กระทำให้เป็นเฉพาะหน้าต่อ
อารมณ์อย่างมั่นคง เพราะวิตกมีลักษณะยกสัมปยุตตธรรมเข้าสู่ารมณ์ และเป็นปฏิปักษ์
โดยตรงต่อถีนมิทธนิวรณ์
วิจารทำให้จิตไม่สับสนด้วยอำนาจของวิจิกิจฉา กระทำจิตให้ติดตามอารมณ์อย่าง
มั่นคง เพราะวิจารมีลักษณะเคล้าคลึงอารมณ์ เป็นสภาพแห่งปัญญา และเป็นปฏิปักษ์
โดยตรงต่อวิจิกิจฉานิวรณ์
ปีติทำให้จิตไม่เบื่อหน่ายด้วยอำนาจของความไม่พอใจ กระทำให้ปลาบปลื้มใน
อารมณ์ เพราะปีติมีลักษณะพอใจอารมณ์ และเป็นปฏิปักษ์โดยตรงต่อพยาปาทนิวรณ์
สุขทำให้จิตไม่ฟุ้งซ่านรำคาญใจด้วยอำนาจของอุทธัจจะและกุกกุจจะ กระทำให้
ได้รับความชื่นใจเจริญยิ่งในอารมณ์ เพราะสุขมีลักษณะชื่นใจ และเป็นปฏิปักษ์โดยตรงแก่
อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์
ส่วนอุเบกขาจัดว่าเป็นสุข เพราะมีสภาพสงบ
อนึ่ง ธรรมดังกล่าวเมื่อกระทำ[หน้าที่ของตน]อยู่เช่นนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความมี
อารมณ์เดียวแห่งจิต และความมีอารมณ์เดียวก็คือเอกัคคตา เอกัคคตานั้นอันธรรมเหล่านั้น
อนุเคราะห์แล้วย่อมจะมีกำลังมาก ห้ามความซัดส่ายแห่งจิตในอารมณ์ต่างๆ ด้วยอำนาจ
ของกามฉันทะ ดำรงมั่นไม่สั่นคลอนในอารมณ์มีกสิณนิมิตเป็นต้น ย่อมเข้าไปเพ่งอารมณ์
ธรรมทั้งหมดนั้นจึงได้ชื่อว่า ฌาน เพราะเป็นสภาวะเข้าไปเพ่ง และเมื่อธรรมเหล่านั้นเป็น
ไปอยู่อย่างนี้ นิวรณ์ธรรมอันเป็นปฏิปักษ์แก่องค์ฌานย่อมไม่ได้โอกาสแล้วฟูขึ้น ในจิตไม่ได้
จึงชื่อว่าถูกเผา ธรรมเหล่านั้นจึงได้ชื่อว่า ฌาน เพราะเป็นสภาวะเผาธรรมอันตรงกันข้าม