Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 23 | >>

๒๔. ถีนเจตสิก และมิทธเจตสิก ย่อมเกิดในสสังขาริกจิต ๕ ดวง (๔.๕)

๒๖. วิจิกิจฉาเจตสิกย่อมเกิดในจิตที่ประกอบกับวิจิกิจฉาเท่านั้น (๕.๑)

คาถาสรุป

๒๗. อกุศลเจตสิก ๑๔ ประกอบในอกุศลจิต ๑๒ ดวงได้ ๕ นัย คือ เจตสิก ๔ ดวงประกอบในอกุศลจิตทั้งหมด เจตสิก ๓ ดวงประกอบในโลภมูลจิต เจตสิก ๔ ดวงประกอบในโทสมูลจิต เจตสิก ๒ ดวงประกอบในสสังขาริกจิต วิจิกิจฉาเจตสิกประกอบในวิจิกิจฉาจิต

โสภณเจตสิก สัมปโยคนัย

(การประกอบโสภณเจตสิก)

๒๘. อนึ่ง ลำดับแรก ในบรรดาโสภณเจตสิก เจตสิก ๑๙ ดวงที่มีทั่วไปในโสภณจิต ประกอบในโสภณจิต ๕๙ ดวงทั้งหมด (๑.๕๙)

๒๙. วิรตีเจตสิก ๓ ดวงย่อมเกิดแน่นอนพร้อมกันในโลกุตตรจิตทั้ง ๘ โดยประการทั้งปวง แต่ในบรรดาโลกิยจิต มีเฉพาะในกามาวจรกุศลจิตที่วิรตีเจตสิก ๓ ดวง ย่อมปรากฏบางคราวเป็นอย่างๆ (๒.๘-๔-๘)

[วิรตีเจตสิก ๓ อย่างคือ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ และสัมมาอาชีวะ แต่ละอย่างนี้จะปรากฏแยกกัน ไม่ปรากฏแก่จิตเดียวกัน และปรากฏแก่กามาวจรกุศลจิตเพียงบางคราวเท่านั้น มิใช่ปรากฏแก่กามาวจรกุศลจิตทุกครั้งทุกดวง]

๓๐. ส่วนอัปปมัญญาเจตสิกเกิดแยกกัน และเกิดเฉพาะบางคราวในจิต ๒๘ ดวง คือ มหัคคตจิต ๑๒ ดวงยกเว้นปัญจมฌานจิต ในกามาวจรกุศลจิต [๘ ดวง] และในกามาวจรกิริยาจิตที่มีเหตุ [๘ ดวง] อนึ่ง ในจิตที่ประกอบกับอัปปมัญญาจำนวน ๒๘ ดวงเหล่านี้ บางอาจารย์อ้างว่า "กรุณาและมุทิตาไม่มีในจิตที่ประกอบด้วยอุเบกขา" (๓.๒๘)

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka