ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๓๑. อนึ่ง ปัญญาเจตสิกย่อมถึงการประกอบในจิต ๔๗ ดวง คือ กามาวจรโสภณจิตที่ประกอบกับญาณ ๑๒ ดวง มหัคคตจิต และโลกุตตรจิต ๓๕ ดวงทั้งหมด (๔.๔๗)
[ปัญญาที่ท่านกล่าวนี้ ไม่เฉพาะแต่ภาวนามยปัญญา แต่หมายรวมทั้งจินตมยปัญญา และสุตมยปัญญาด้วย]
๓๒. เจตสิก ๑๙ ดวงเกิดในจิต ๕๙ ดวง เจตสิก ๓ ดวงเกิดในจิต ๑๖ ดวง เจตสิก ๒ ดวงเกิดในจิต ๒๘ ดวง ปัญญาเจตสิก ท่านแสดงไว้ในจิต ๔๗ ดวง โสภณเจตสิก ประกอบในโสภณจิตได้เป็น ๔ นัยเท่านั้นตามที่กล่าวแล้วนี้
(เจตสิกที่ประกอบแน่นอนหรือไม่แน่นอน)
๓๓. อิสสาเจตสิก มัจฉริยเจตสิก กุกกุจจะเจตสิก วิรตีเจตสิก และกรุณาเจตสิกเป็นต้น ย่อมเกิดแยกกันและเกิดได้บางคราว ส่วนมานเจตสิกย่อมเกิดในบางคราว และถีนมิทธเจตสิกย่อมเกิดในบางคราว
[เจตสิก ๘ ข้างต้นแต่ละดวงจะไม่เกิดร่วมกัน จะแยกกันเกิดเสมอ และจะเกิดแก่จิตเป็นบางครั้งเท่านั้น มิใช่เกิดแก่จิตทุกดวง ส่วนมานเจตสิกก็เกิดแก่จิตบางดวงในบางโอกาสเท่านั้น เช่นเดียวกับถีนเจตสิกและมิทธเจตสิกซึ่งเป็นคู่ที่เกิดร่วมกันทุกครั้งเสมอและเกิดแก่จิตในบางโอกาสเท่านั้น เจตสิกพวกแรกตามนัยที่ท่านกล่าวนี้ เรียกว่า นานากทาจิเจตสิก มานเจตสิก เรียกว่า กทาจิจตสิก ส่วนถีนมิทธะ เรียกว่า สหกทาจิเจตสิก]
๓๔. ตามนัยที่กล่าวมาแล้ว[ข้างต้น] เจตสิกที่เหลือเป็นเจตสิกที่ประกอบกับจิตแน่นอน บัดนี้ ข้าพเจ้าจักกล่าวสังคหนัยแห่งเจตสิกเหล่านั้นตามสมควร