ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
คำว่า เนวสัญญานาสัญญา คือ ฌานไม่มีสัญญา[หยาบ]และมีสัญญา[ละเอียด]
โดยกระทำทีฆะกลางบท [คือเมื่อควรกล่าวว่า เนวสัญญานาสัญญา ให้ทำทีฆะ อ ใน ญ เป็น
อา เพื่อความสละสลวยในการออกเสียง จึงมีรูปว่า เนวสัญญานาสัญญา] หมายถึง หมู่จิต
และเจตสิก
คำว่า เนวสัญญานาสัญญายตนะ คือ ฌานที่ไม่มีสัญญา[หยาบ]และมีสัญญา
[ละเอียด]เป็นที่ตั้ง เพราะความเป็นที่ตั้งแห่งสุขอันพิเศษของนักปฏิบัติ
พึงกระทำสมาสว่า เนวสัญญานาสัญญายตนกุศลจิต คือ กุศลจิตที่เป็นไปในฌาน
ที่ไม่มีสัญญาหยาบและมีสัญญาละเอียดเป็นที่ตั้ง[แห่งสุขอันพิเศษ]
อีกนัยหนึ่ง สัญญานั่นแหละได้ชื่อว่า เนวสัญญา (มิใช่สัญญา) เพราะไม่มีสัญญา
กิจที่ปรากฏชัด แต่จะกล่าวว่าไม่มีสัญญาก็หามิได้ เพราะมีอยู่ด้วยความเป็นสภาพละเอียด
อันเหลือจากสังขาร[หยาบ] จึงชื่อว่า เนวสัญญานาสัญญา
[คำว่า เนวสัญญานาสภญ มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- ฌานที่ไม่มีสัญญา[หยาบ]และมีสัญญา[ละเอียด] หมายถึง ฌาน = เนวถกิ สญญา อสุสติ
เนวสญญ์, นตุถิ สญญา อสุสติ นาสญญ์, น อสญญ์ นาสญญ์, เนวสญญญจ ต์ นาสญญญาติ
เนวสัญญานาสญญ์
- สัญญามิใช่สัญญา[ปรากฏชัด]และมีสัญญา[ละเอียด] หมายถึง สัญญา = เนว สญญา
เนวสญญา, น สญญา อสญญา, น อสญญา นาสญญา, เนวสญญา จ สา นาสญญา จาติ เนวสญญา-
นาสญญา]
พึงกระทำสมาสว่า เนวสัญญานาสัญญายตนะ คือ ฌานที่มีสัญญามิใช่สัญญา
[ปรากฏชัด]และมีสัญญา[ละเอียด]เป็นที่ตั้ง[แห่งสุขอันพิเศษ]
เนวสัญญานาสัญญายตนกุศล คือ กุศลจิตที่ประกอบกับฌานที่มีสัญญามิใช่สัญญา
[ปรากฏชัด]และมีสัญญา[ละเอียด]เป็นที่ตั้ง[แห่งสุขอันพิเศษ]
บุคคลผู้ละนิวรณ์ธรรมและวิตกเป็นต้นอันหยาบตั้งแต่ต้นแล้ว บรรลุความละเอียด
สุขุมสูงๆ ขึ้นไปในธรรมที่เหลือด้วยอานุภาพของการเจริญฌาน ปฏิบัติอยู่ตามลำดับ ย่อม