ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
[คำว่า ผู้อีอายุ เป็นคำที่ภิกษุผู้มีพรรษามากกว่าใช้เรียกภิกษุผู้มีพรรษาน้อยกว่า ส่วน
คำว่า ท่านผู้เจริญ เป็นคำที่ภิกษุผู้มีพรรษาน้อยใช้เรียกภิกษุผู้มีพรรษามากกว่า]
อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้ย่อมไม่หวนกลับในระหว่างที่ไหลไปคือเป็นไปต่อเนื่องตั้งแต่
เวลาเกิดขึ้นจนถึงนิพพานธาตุซึ่งไม่มีขันธ์เหลือ ด้วยอำนาจของการแผ่อานุภาพครอบคลุม
ดั่งพระพุทธวจนะว่า
เสยุยถาปิ ภิกฺขเว ยา กาจิ มหานทิโย. เสยุยถิทํ. คงคา ยมุนา อจิรวตี สรภู มหี.
สพฺพทา ตา สมุทฺทนินฺนา โหนฺติ สมุทฺทโปณา สมุทฺทปพฺภารา. เอวเมว โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ
อริยํ อฏฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวนฺโต พหุลีกโรนฺโต นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพาน-
ปพฺภาโร. ๘๐
“ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำใหญ่สายใดสายหนึ่ง คือ แม่น้ำคงคา แม่น้ำยมุนา แม่น้ำ
อจิรวตี แม่น้ำสรภู แม่น้ำมหี แม่น้ำทั้งหมดนั้นไหลเทลงสู่มหาสมุทร ฉันใด ภิกษุเมื่อ
เจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ กระทำให้มาก เป็นผู้โน้มน้อมลงสู่พระนิพพาน ฉันนั้น”
การไปไม่หวนกลับในข้อนี้ พึงทราบด้วยการที่กิเลสซึ่งถูกกำจัดแล้วด้วยมรรค
นั้นๆ ไม่หวนกลับมาอีก และด้วยการที่อินทรีย์มีศรัทธาเป็นต้นถึงความแก่กล้าตามลำดับ
ดั่งพระพุทธวจนะว่า
เสยุยถาปิ ภิกฺขเว ฆโฏ นิกุชฺโช วมเตว อุทกํ. โน ปจฺจาวมติ. เอวเมว โข
ภิกฺขเว อริยํ อฏฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวนฺโต พหุลีกโรนฺโต วมเตว ปาปเก อกุสเล ธมฺเม. โน
ปจฺจาวมติ. ๘๑
“ดูกรภิกษุทั้งหลาย หม้อน้ำที่ถูกคว่ำไว้ ย่อมคายน้ำออก ไม่กลืนกลับเข้าไป ฉันใด
บุคคลเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ กระทำให้มาก ย่อมคลายอกุศลธรรม ไม่หวนกลับเข้าไป
ฉันนั้น”