Paramatthadipani

คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

ในชนผู้มีปัญญาและถึงพร้อมด้วยการสดับศึกษา ย่อมยังให้สำเร็จผลเป็นผู้ฉลาดและสามารถในการทำบาปด้วยการคิดค้นอุบายนั้นในการกระทำบาป

อหิริ คือ สภาวะไม่ละอาย กล่าวคือ ไม่รังเกียจต่อกายทุจริตเป็นต้น

อีกนัยหนึ่ง อหิริ คือ สภาวะที่เป็นปฏิปักษ์ต่อหิริ

อหิริกะ (ความไม่ละอายต่อบาป) คือ สภาวะไม่ละอายนั้นั่นแหละ [โดยลง ก ปัจจัยในอรรถสกัตถ์ไม่มีความหมายใดๆ]

ความจริงอหิริกะเมื่อเผชิญหน้ากับการกระทำบาป ย่อมไม่ให้โอกาสแก่หิริ แต่ทำให้เกิดความพอใจในการกระทำบาป สมจริงดังสาธกว่า

กายทุจริตาทีหิ อซิคุจฉนกขณนฺติ จ อลชฺชาลภุขณนฺติ จ.๒๙

“อหิริกะมีลักษณะไม่รังเกียจ”

“มีลักษณะไม่ละอายต่อกายทุจริตเป็นต้น”

อโนตตัปปะ (ความไม่เกรงกลัวต่อผลของบาป) คือ สภาวะไม่เกรงกลัว หมายถึง ไม่เกรงกลัวต่อ[ผลของ]กายทุจริตเป็นต้น

อีกนัยหนึ่ง อโนตตัปปะ คือ สภาวะที่เป็นปฏิปักษ์ต่อโอตตัปปะ

ความจริงอโนตตัปปะเมื่อมีการกระทำบาปเผชิญอยู่ตรงหน้า ย่อมไม่ให้โอกาสแก่โอตตัปปะ และยังความเป็นไปโดยกระทำจิตให้ไม่เกรงกลัวต่อการกระทำบาป ดังสาธกที่กล่าวว่า

กายทุจริตาทีหิ อสารชชลกขณนฺติ จ อนุตฺตาสลภขณนฺติ จ.๓๐

“มีลักษณะไม่เกรงกลัวกายทุจริตเป็นต้น”

“มีลักษณะไม่สะดุ้งกลัว”

อนึ่ง ข้าพเจ้า[พระฎีกาจารย์]ย่อมควรกล่าวว่า

อหิริกะย่อมไม่ละอายต่อบาปเสมอ เหมือนสุกรไม่ละอายต่อคูถ ส่วนอโนตตัปปะย่อมไม่เกรงกลัว เหมือนหิ่งห้อยไม่กลัวไฟ

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka