ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
คำว่า อุทธัจจะ คือ สภาวะซัดส่าย หมายถึง จิตที่ซัดส่ายในอารมณ์ต่างๆ เหมือน
ลูกข่างที่ถูกขว้างไปแล้วหมุนอยู่บนแผ่นหิน
อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน) คือ สภาวะทำให้จิตที่ซัดส่ายเป็นไปโดยอาการซัดส่าย
พึงทราบว่าเปรียบเสมือนน้ำ ธงชัย และธงแผ่นผ้าที่ถูกลมพัดไปมา
โลภะ (ความโลภ) คือ สภาวะอยากได้
อีกนัยหนึ่ง โลภะ คือ สภาวะทำให้สัมปยุตธรรมอยากได้
อีกนัยหนึ่ง โลภะ คือ ความอยากได้
[คำว่า โลภ มีความหมาย ๓ ประการ คือ
- สภาวะอยากได้ = ลุพภตีติ โลโก (ลง ณ ปัจจัยในกัตตุสาธนะ)
- สภาวะทำให้สัมปยุตธรรมอยากได้ = ลุพภนฺติ สมปยุตฺตา ธมฺมา เอเตนาติ โลโภ
(ลง ณ ปัจจัยในกรณสาธนะ)
- ความอยากได้ = ลุพฺพนํ โลโก (ลง ณ ปัจจัยในภาวสาธนะ)]
เอตฺถ จ ลุพฺพนํ นาม อารมุมณภิสชช นํ ทฏฐพฺพํ. โส ปน อารมุมณ
ลคฺคนฏเฐน มกกฏลาโป วิย อภิกงฺขฏเฐน ตตฺตกปาเล ขิตฺตมํสเปลิ วิย อปริจาคฏเฐน
เตลญชนาโรโ C วิย ตณฺหานทิภาเวน วฑฺฒิตฺวา สตฺตานํ อปายยาวฏเฐน สพฺพานิ สุกขกฏฺจ-
สาขาปลาสตฺถิณสฏฺถานิ มทาสมุทฺทํ วหนฺตี สีมโสตตา นที วิย ทฏฐพฺโพ.๓๓
“โลภะเป็นการติดข้องในอารมณ์ โลภะเหมือนตั้งที่ยึดจับลิงไว้ เพราะมีสภาวะ
ติดข้องในอารมณ์ เหมือนชิ้นเนื้อที่วางไว้บนกระเบื้องร้อน ตามสภาวะต้องการ เหมือนผ้า
เปื้อนน้ำมัน ด้วยเป็นสภาวะที่สลัดออกไม่ได้ เหมือนแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยวพัดพาขยะคือ
ท่อนไม้ กิ่งไม้ ใบไม้ และหญ้าแห้งทั้งหมดไปสู่มหาสมุทร ด้วยเป็นสภาวะที่เจริญเพิ่มพูน
กลายเป็นแม่น้ำตัณหาซึ่งพัดพาไปสู่อบาย”
ทิฏฐิ คือ ความเห็นผิด หมายถึง ความเห็นผิดธรรมเหล่านั้นในสภาวะที่ไม่เป็นจริง
ตรงกันข้ามกับปัญญาที่รู้เห็นธรรมในสภาวะที่เป็นจริง ทิฏฐิเมื่อเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้สำคัญ