ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
อนึ่ง อสังยตุกกุกจจะ (กุกกุจะคือการไม่สำรวม) คือ กุกกุจะที่แสดงในคัมภีร์มหานิทเทสนั้นว่า
“หตฺถกุกกุจจกมฺปิ กุกกุจจํ. ปาทกุกกุจจกมฺปิ กุกกุจจํ. หตฺถปาทกุกกุจจกมฺปิ
กุกกุจจํ.๔๐
“การคะนองมือ ชื่อว่า กุกกุจจะ การคะนองเท้า ชื่อว่า กุกกุจจะ การคะนองมือ
และการคะนองเท้า ก็ชื่อว่า กุกกุจจะ”
วินยกุกกุจจะ คือ กุกกุจจะที่ปรากฏในพระวินัยว่า
กุกกุจจายนตา น ปฏิคคณหีสุ.๔๑
“ภิกษุทั้งหลายสงสัยอยู่ จึงไม่รับจีวรนั้น”
และกุกกุจจะที่กล่าวว่า
กถํ กุกกุจจปปฺปตฺตตาย อาปชฺชต กปปิเย อกปปิเยสญฺณิตา อกปปิเย กปปิเยสญฺณิตา.๔๒
“ภิกษุต้องอาบัติเพราะมีความสงสัยเสมอคืออย่างไร [คือ] ความสำคัญสิ่งที่
เหมาะสมว่าไม่เหมาะสม ความสำคัญสิ่งที่ไม่เหมาะสมว่าเหมาะสม”
วินยกุกกุจจะเป็นความสงสัยในพระวินัย ความสงสัยในพระวินัยอันเป็นกุศลหรือ
กิริยาจิตตุบาทที่เป็นไปด้วยอาการสงสัยในฐานะที่มิใช่วิสัยของตนว่า สิ่งนี้ควรทำ หรือ
สิ่งนี้ไม่ควรทำ ภิกษุผู้ใคร่สิกขาที่เกิดความสงสัย ย่อมไม่กระทำกรรมนั้นพระสังคีติกาจารย์
หมายเอาภิกษุเหล่านั้นจึงกล่าวไว้[ในพระวินัยปิฎก]ว่า
กุกกุจจายนตา น ปฏิคคณหีสุ.๔๓
“สงสัยอยู่จึงไม่รับ”
ส่วนภิกษุผู้กระทำอยู่ย่อมต้องอาบัติแม้ในสิ่งที่เหมาะสม พระสังคีติกาจารย์
หมายเอาภิกษุเหล่านั้นจึงกล่าวว่า