คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

กามาวจรจิต ๕๔

อกุศลจิต ๑๒

๔. ในบรรดาจิตทั้ง ๔ อย่างนั้น กามาวจรจิตคืออะไร

จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบกับทิฏฐิ ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบกับทิฏฐิ มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบกับทิฏฐิ ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบกับทิฏฐิ มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบกับทิฏฐิ ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบกับทิฏฐิ มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบกับทิฏฐิ ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบกับทิฏฐิ มีสังขาร ดวงหนึ่ง

จิตทั้ง ๘ ดวงนี้ ชื่อว่า จิตที่เกิดร่วมกับโลภะ (โลภมูลจิต)

๕. จิตที่เกิดร่วมกับโทมนัสเวทนา ประกอบกับปฏิฆะ ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับโทมนัสเวทนา ประกอบกับปฏิฆะ มีสังขาร ดวงหนึ่ง

จิตทั้ง ๒ ดวงนี้ ชื่อว่า จิตที่เกิดร่วมกับปฏิฆะ (โทสมูลจิต)

๖. จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบกับวิจิกิจฉา ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบกับอุทธัจจะ ดวงหนึ่ง

จิตทั้ง ๒ ดวงนี้ ชื่อว่า จิตที่หลงยิ่ง (โมหจิต, โมหมูลจิต)

๗. จบอกุศลจิต ๑๒ ดวง โดยประการทั้งปวงอย่างนี้

[อกุศลจิต คือ จิตที่ตรงกันข้ามกับกุศล มีสภาพที่มีโทษเกิดขึ้นเองในขณะทำและให้ผลเป็นความทุกข์ในเวลาต่อมา แบ่งออกเป็น ๓ ประเภท คือ
- โลภมูลจิต จิตที่มีโลภะเป็นเหตุ มี ๘ ดวง
- โทสมูลจิต จิตที่มีโทสะเป็นเหตุ มี ๒ ดวง