ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
- ความเป็นไปสม่ำเสมอในกรรมที่ดีงามนั้นๆ = เตสุ เตสุ หิตกมเมสุ มชฺฌตฺตตา ตตุร-
มชฺฌตฺตตา (ตตุร ศัพท์หมายถึงกรรมที่ดีงาม)]
ตตฺรมชฺฌตฺตตานี้ เรียกว่า “อุเบกขา” ในพรหมวิหาร
คำว่า กายปสฺสทฺธิ เป็นต้น มีรูปวิเคราะห์ดังต่อไปนี้
กาย คือ หมู่เจตสิกที่เรียกว่า ขันธ์ ๓ มีเวทนาขันธ์เป็นต้น
จิต คือ โสภณจิต
พึงกระทำสมาสดโดยนัยว่า กายปสฺสทฺธิ คือ ความสงบแห่งหมู่เจตสิก
จิตฺตปสฺสทฺธิ คือ ความสงบแห่งจิต เป็นต้น
ปสฺสทฺธิ คือ ความสงบ หมายความว่า ภาวะสงบเย็น
เยสํ อิทํ ทุยว์ ทุพพลํ โหติ. เต ปุญฺญกมเมสุ จิตฺตสุขํ น วินุทนฺติ. พหิทฺธา เอว
เนสํ จิตฺตํ ปกุขนฺติ. สนุตฺตเต ปาสาณปิฏฺเจ จจิตมจุโณ วิย โหติ. เยสํ ปน พลว์ โหติ.
เตเยว ตตฺถ ตํ วินุทนฺติ. เตสํ จิตฺตํ สีตเล อุทเก ปกฺขิตฺตมจุโณ วิย โหติ.๕๓
“บุคคลผู้มีเจตสิกทั้งสองนี้อ่อนกำลัง ย่อมไม่มีความสบายใจในกุศลกรรม ใจ
ของเขาได้แล่นไปสู่อารมณ์ภายนอกออกจากกุศลเหมือนปลาที่วางบนแผ่นหินร้อน ส่วน
ผู้มีธรรมทั้งสองกำลังแรง ย่อมได้รับความสบายใจในกุศลธรรม จิตของเขาเหมือนปลาที่แช่
ไว้ในน้ำเย็น”
ลหุกตา คือ ความเบา หมายความว่า ความไม่หนักไม่เชื่องช้า
จิตของผู้มีเจตสิกนี้อ่อนกำลัง ย่อมถ่วงให้ไม่แผ่ไปและหดหู่ในกุศลกรรมเหมือน
ดอกไม้วางบนแผ่นหินร้อน ส่วนจิตของผู้มีเจตสิกนี้กำลังแรง ย่อมแผ่ขยายออกไปในกุศล
กรรมเหมือนดอกบัวที่ใส่ไว้ในน้ำเย็น๕๔
มุทุกตา คือ ความอ่อน
เยสํ อิทํ ทุพพลํ. เตสํ จิตฺตํ ปุญฺญกมเมสุ น ปสาเรติ สญฺโภจติ. ตตฺถปาสาเณ
ปกฺขิตฺตปทุมปุปุพ์ วิย โหติ. เยสํ ปน พลว์. เตสํ จิตฺตํ ตตฺถ ปสาเรติ. สีตเล อุทเก ปกฺขิตฺต-