ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
อุชุกตา คือ ความเป็นสภาวะเที่ยงตรง
เยสํ อิทํ ทพฺพลํ. เตสํ จิตฺตํ ปุญฺญกมฺเมสุ วิสมคติกำ โหติ. กทาจิ ลีนํ. กทาจิ
อุทุกฺฐํ. กทาจิ โอนตํ. กทาจิ อุณุนตํ. สุรามทมตฺตสฺส มคุคมนํ วิย โหติ.๕๘ เยสํ ปน พลว์,
เตสํ ต์ วุตฺตวิปริเยน เวทิตพฺพํ.
“จิตของผู้มีเจตสิกนี้อ่อนกำลัง ย่อมไม่สม่ำเสมอในกุศลกรรม บางขณะหดหู่
เซื่องซึม บางขณะฟุ้งซ่าน บางขณะก็มีกำลังใจขึ้น เหมือนอาการเดินของคนเมาเพราะเสพ
ของมึนเมาเช่นสุรา ส่วนจิตของผู้มีเจตสิกนี้มีกำลังแรง พึงทราบโดยตรงข้ามกับข้อความ
ที่กล่าวแล้ว”
เมื่อได้กล่าวถึงจิตปัสสัทธิเป็นต้น แม้อรรถที่ประสงค์จะมีใจความครบถ้วน แต่
การกล่าวเจตสิกอื่นอีกเช่นกายปัสสัทธิย่อมมีขึ้นเพื่อแสดงความสงบเป็นต้นแห่งรูปกายด้วย
อำนาจของกายปัสสัทธิเป็นต้น
ในเรื่องนั้น การที่รูปกายสงบย่อมปรากฏชัดในการสดับพระสูตรนั้นๆ แล้วหาย
จากโรคพาจิรเป็นต้น การที่รูปกายเบาย่อมปรากฏชัดในการเหาะไปในอากาศด้วยฤทธิ์
ของผู้ทรงอิทธฤทธิ์ การที่รูปกายอ่อนย่อมปรากฏชัดในการเนรมิตร่างกายให้เล็กหรือใหญ่
การที่รูปกายควรในกิริยาย่อมปรากฏชัดในการเดินไปโดยสะดวกทะลุผ่านพื้นดินหรือภูเขา
การที่รูปกายคล่องแคล่วย่อมปรากฏชัดในการเนรมิตให้เป็นรูปนาคหรือรูปครุฑ การที่
รูปกายเที่ยงตรงย่อมปรากฏชัดในการคงรูปกายที่เนรมิตไว้ทั้งหมดได้นาน
คำว่า สาธารณะ คือ เจตสิกอันทรงไว้เสมอกัน [คือมีอยู่ทั่วไป]
คำว่า โสภณสาธารณะ คือ เจตสิกอันมีทั่วไปกับโสภณจิตทั้งหมด
อีกนัยหนึ่ง โสภณสาธารณะ คือ เจตสิกอันมีทั่วไปแก่โสภณจิตทั้งหมด
[คำว่า โสภณสาธารณ มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- เจตสิกอันมีทั่วไปกับโสภณจิตทั้งหมด = โสภณหิ สาธารณา โสภณสาธารณา (ตติยา-
ตัปปุริสสมาส)
- เจตสิกอันมีทั่วไปแก่โสภณจิตทั้งหมด = โสภณานํ สาธารณา โสภณสาธารณา (จตุตถี-
ตัปปุริสสมาส)]