ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๗. สัมมาวาจาในคำว่า สมฺมาวาจา นี้ มี ๓ อย่างโดยจำแนกเป็นกถาสัมมาวาจา
(สัมมาวาจาคือการกล่าว) เจตนาสัมมาวาจา (สัมมาวาจาคือเจตนา) และวิรตีสัมมาวาจา
(สัมมาวาจาคือการงดเว้น)
กถาสัมมาวาจา คือ การกล่าวที่ดีชอบด้วยเหตุผล
เจตนาสัมมาวาจา คือ เจตนาที่เป็นกุศลหรือกิริยาซึ่งยังการกล่าวให้เกิดขึ้น
วิรตีสัมมาวาจา คือ ความเป็นไปแห่งจิตที่งดเว้นจากบาปในบุคคลผู้สมาทาน
สิกขาบทเช่นงดเว้นจากการพูดเท็จเป็นต้น หรือในบุคคลผู้อธิษฐานของงดเว้นเอง หรือใน
ผู้ไม่ล่วงอารมณ์ที่มาถึง ในที่นี้หมายเอาวิรตีสัมมาวาจา
สัมมาวาจา (การกล่าวชอบ) คือ สภาวะทำให้กล่าวดี
ในคำว่า เอตาย นี้ พึงทราบตติยวิภัตติในอรรถกรณะหรือเหตุ อรรถกรณะ
[ที่แปลว่า เป็นเครื่อง] และอรรถเหตุ[ที่แปลว่า เป็นเหตุ] ย่อมสมควรโดยหมายเอาคำสมาทาน
ของผู้สมาทานสิกขาบทด้วยวาจา จากนั้น เมื่อตั้งใจจะรักษาสิกขาบทตามที่สมาทานหรือ
ตามที่อธิษฐานดี แล้วกล่าวแต่คำที่ไม่มีโทษ อรรถเหตุที่คล้อยตามอรรถกรณะย่อมสมควร
โดยหมายเอาคำว่า เอตาย นั้น
อีกนัยหนึ่ง บุคคลจะกล่าวอย่างนั้นหรือไม่ก็ตาม เมื่อกำลังกล่าวอยู่ สัมมาวาจานี้
ย่อมทำให้เขากล่าวดี ไม่ให้กล่าวไม่ดี สภาวธรรมนี้จึงได้ชื่อว่า สัมมาวาจา
สภาวธรรมนี้เป็นไปอยู่ด้วยการกำจัดวจีทุจริต ย่อมมีเพื่อความบริสุทธิ์แห่งวจีทวาร
จึงได้ชื่อว่า สัมมาวาจา
สัมมากัมมันตะในคำว่า สมฺมากมฺมนฺโต นี้ มี ๓ อย่างโดยจำแนกเป็นกิริยาสัมมา-
กัมมันตะ (สัมมากัมมันตะคือการกระทำ) เจตนาสัมมากัมมันตะ (สัมมากัมมันตะคือเจตนา)
และวิรตีสัมมากัมมันตะ (สัมมากัมมันตะคือการงดเว้น)
กิริยาสัมมากัมมันตะ คือ การกระทำทางกายของผู้กระทำกรรมอันไม่มีโทษ
อย่างใดอย่างหนึ่ง