ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
อีกนัยหนึ่ง กลี คือ บาปและความสูญเสีย ดังสรก[ในคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา]ว่า
ปาเป กลี ปราชเย.๒๒
“คำว่า กลี เป็นไปในอรรถว่า บาป และความสูญเสีย”
ทุกข์ บาป และความสูญเสียทั้งหมดนี้ เป็นเหตุแห่งความกรุณาของบุคคลผู้เกิดความสงสาร ดังนั้น สภาวะที่เป็นเหตุป้องกันทุกข์ บาป หรือความสูญเสียสมบัติทั้งปวง หรือเป็นเหตุป้องกันเหล่าสัตว์จากทุกข์ บาป และความสูญเสียทั้งสามนั้น จึงได้ชื่อว่า กรุณา
[คำว่า กรุณา มีความหมาย ๖ ประการ คือ
- สภาวะกระทำความลำบากใจแก่บุคคลผู้สงสาร = การุณิกาน์ หทยเขทำ กโรตีติ กรุณา (กร ธาตุ = กระทำ + รุณ ปัจจัย)
- สภาวะกำจัดทุกข์ผู้อื่น = กิรติ ปรทุกข์ วิภขิปตีติ กรุณา (กิร ธาตุ = กำจัด + รุณ ปัจจัย)
- สภาวะทำลายทุกข์ผู้อื่น = กิณาติ ปรทุกข์ หีสตีติ กรุณา (กิ ธาตุ = ทำลาย + รุณ ปัจจัย)
- สภาวะอันบุคคลแผ่ไปในทุกขิตสัตว์ = กิริยติ ทุกขิเตสุ ปสารียตีติ กรุณา (กิร ธาตุ = แผ่ไป + รุณ ปัจจัย)
- สภาวะป้องกันทุกข์ บาป หรือความสูญเสีย = กลี สตฺเตหิ อวนุติ รกฺขนฺติ เอตายาติ กรุณา (กลี บทหน้า + อว ธาตุ = รักษา + ยุ ปัจจัย)
- สภาวะป้องกันเหล่าสัตว์จากทุกข์ บาป และความสูญเสีย = สตฺเต กลิโต อวนุติ รกฺขนฺติ การุณิกา ชนา เอตายาติ กรุณา (กลี บทหน้า + อว ธาตุ = รักษา + ยุ ปัจจัย)]
มุทิตา (ความพลอยยินดี) คือ สภาวะทำให้ยินดีเพราะเห็นสมบัติของคนอื่น
คำว่า อัปปมาณะ คือ เหล่าสัตว์ไม่มีประมาณ
อัปปมัญญา คือ เจตสิกที่เป็นไปในเหล่าสัตว์ไม่มีประมาณ ความจริงเจตสิกเหล่านี้แม้เป็นไปในบุคคลผู้เดียวก็ชื่อว่า อัปปมัญญา เพราะไม่มีประมาณในการกำหนดว่าพึงเจริญในบุคคลมีประมาณเพียงนี้ ไม่พึงเจริญในบุคคลเหล่าอื่นอกจากนี้