ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๕๙. พึงประกอบบทว่า สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๗ ย่อมประกอบในอกุจนจิตทั้งหมด ส่วนปกิณณกเจตสิกที่เหลือจากนั้น ย่อมประกอบตามสมควร ข้าพเจ้า [พระอนุรุทธาจารย์] กล่าวสังคหะไว ๓๓ อย่าง[โดยพิสดาร]ด้วยประการฉะนี้
๖๐. บัดนี้ พระอนุรุทธาจารย์ดำริว่า ปริจเฉทนี้แสดงเรื่องเจตสิก จึงควรกล่าวการจำแนกเจตสิกแต่ละดวง ตามประเภทแห่งภูมิ ชาติ และสัมปโยคนัยเป็นต้นเช่นเดียวกับ[การจำแนก]จิต ฉะนั้น จึงกล่าวคาถาสุดท้ายเพื่อแสดงความนั้น
พึงประกอบบทว่า เมื่อบุคคลทราบสัมปโยคัย ๑๖ และสังคหะ ๓๓ ของเจตสิกที่ประกอบกับจิตเสมอโดยประการดังที่กล่าวไว้แล้วนี้ พึงแสดงประเภทของเจตสิกเหล่านั้นให้เสมอกับจิตตามสมควร หมายความว่า พึงยกเจตสิก ๕๒ ดวงขึ้นกล่าวเป็นดวงๆ ไปในจิต ๘๙ หรือ ๑๒๑ ดวงอย่างนี้ว่า “ลำดับแรก ผัสสะมี ๘๙ หรือ ๑๒๑ ดวง เพราะประกอบในจิต ๘๙ หรือ ๑๒๑ ดวง” แล้วพึงกล่าวการจำแนกเจตสิกเหล่านั้นตามประเภทแห่งภูมิ ชาติ และสัมปโยคนัยเป็นต้นตามสมควร
จบการแสดงข้อความปรมัตถ์แห่งเจตสิกสังคหะ
ในคัมภีร์ชื่อปรมัตถทีปนีอันเป็นอรรถาธิบายฉบับที่ ๔ ของคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ
ด้วยประการฉะนี้