ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
คำว่า ชวน, ชว, เวค (ความเร็ว) มีอรรถเหมือนกัน
ชวนกิจ คือ ความเป็นไปแห่งจิตดวงหนึ่งๆ ซึ่งประกอบด้วยความเร็วตดุจอสุนีบาต
[โดยความหมายคือการพินิจอารมณ์]
(๙๔) ในคัมภีร์วิภาวินีกล่าวว่า “ชวนกิจ คือ ความเป็นไปแห่งจิตที่เหมือนบุรุษ
ผู้แล่นไปหลายครั้งหรือครั้งเดียว ด้วยการทำให้สำเร็จหน้าที่นั้นๆ ในอารมณ์” ข้อความ
นั้นไม่งาม เพราะการถอยกลับเพียงครั้งเดียวของจิตที่แล่นไปแล้วย่อมไม่มี แม้ชวนจิตใน
มรรควิถีและอภิญญาวิถีก็เป็นไปในกระแสจิตที่แล่นไปด้วยความเร็วระดับหนึ่งตั้งแต่จิต
บริกรรมที่มีอาวัชชนะเหมือนกัน ชวนจิตไม่ได้แล่นไปด้วยความเร็วที่เกิดขึ้นโดยเฉพาะ
(๙๕) ในข้อความของคัมภีร์นั้นว่า “คำว่า ‘ความเป็นไปแห่งจิตซึ่งเหมือนบุรุษ
ผู้แล่นไป’ นี้ แสดงว่าความเร็วในการแล่นไปของธรรมที่มีอายุชั่วขณะ ซึ่งเกิดขึ้นแล้วดับ
ไปเป็นอย่างๆ ย่อมไม่มี แต่จิตดังกล่าวได้ชื่อว่า ชวนะ เพราะเหมือนบุรุษผู้แล่นไปด้วย
ความเร็วโดยเป็นไปหลายครั้ง” ข้อความนั้นไม่งาม เพราะข้าพเจ้า[พระฎีกาจารย์]ได้กล่าว
แล้วว่า “ชวนกิจ คือ ความเป็นไปแห่งจิตดวงหนึ่งๆ อันประกอบด้วยความเร็ว” ความจริง
ภวัคจิตแม้เป็นไปตลอดกาลอันยาวนานก็ปราศจากความเร็วเหมือนใบไม้แห้งที่ลอยไป
ตามกระแสน้ำ แต่ชวนจิตดวงหนึ่งๆ ย่อมประกอบด้วยความเร็ว เหมือนคทาเพชรที่
พระอินทร์ขว้างออกไป บัณฑิตพึงทราบอย่างนี้
ตทารมณ์ คือ จิตที่มีอารมณ์ของชวนจิตนั้น หมายถึง อารมณ์ที่ชวนจิตถือเอา
นั้นเป็นอารมณ์ของตทารัมณจิต สมจริงดังสารกว่า
ยํ ชวเนน คหิตารมฺณํ, ตสฺเสว คหิตตฺตา ตทารมฺณํ นาม.๔
“จิตใดมีอารมณ์ที่ชวนจิตถือเอาแล้ว จิตนั้นชื่อว่า ตทารมณ์ เพราะถือเอาอารมณ์
ที่ชวนจิตถือเอาแล้ว”
อีกนัยหนึ่ง ตทารมณ์ คือ จิตที่มีอารมณ์เหมือนอารมณ์ของชวนจิต