ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๖. พึงสัมพันธ์บท[ที่ห่างกันว่า] ส่วนวิถีจิต ๖ อย่าง คือการดำเนินไปของจิตที่เป็นไปทางทวาร พึงประกอบไว้[ตามประเภทแห่งทวาร]
จักขุทวารวิถี คือ วิถีจิตที่เกิดทางจักขุทวาร หมายความว่า ลำดับจิตที่เกิดโดยอาศัยความเปลี่ยนแปลงทางจักขุทวาร
แม้คำที่เหลือก็มีนัยเดียวกัน
จักขุวิญญาณวิถี คือ วิถีจิตที่กำหนดด้วยจักขุวิญญาณอันเฉพาะไม่ทั่วไป
มโนวิญญาณวิถี คือ ลำดับมโนวิญญาณล้วนๆ
ส่วนในคัมภีร์วิภาวนีกล่าวว่า “จักขุวิญญาณวิถี คือ วิถีจิตที่เนื่องด้วยจักขุวิญญาณ เพราะเป็นไปร่วมกันโดยมีอารมณ์และทวารอย่างเดียวกับจักขุวิญญาณ”
คำว่า ทวารปปวตฺตา แปลว่า เกิดในทวาร หมายความว่า เกิดโดยอาศัยความเปลี่ยนแปลงทางทวารนั้นๆ
คำว่า จิตฺตปปวตฺติโต แปลว่า วิถีจิต
๗. คำว่า อติมหหนฺตํ (อติมหันตารมณ์) ลงปฐมาวิภัตติในอรรถของฉัฏฐีวิภัตติ
พึงประกอบบทว่า พึงทราบการดำเนินไปของอารมณ์[ในทวาร] ๖ อย่างดังนี้คือ ในปัญจทวารมี ๔ อย่างคือ การดำเนินไปของอารมณ์ ๕ ที่เป็นอติมหันตารมณ์ (อารมณ์ที่มีกำลังแรงมาก)...การดำเนินไปของอารมณ์ ๕ ที่เป็นอติปริตตารมณ์ (อารมณ์ที่มีกำลังอ่อนมาก) ส่วนในมโนทวารมี ๒ อย่างคือ การดำเนินไปของอารมณ์ ๖ ที่เป็นวิภูตารมณ์ (อารมณ์ที่ปรากฏชัด) และที่เป็นอวิภูตารมณ์ (อารมณ์ที่ปรากฏไม่ชัด)
ความเป็นอติมหันตารมณ์เป็นต้น พึงทราบโดยเนื่องกับปัจจัยมีแสงสว่างเป็นต้น หรือวัตถุใหญ่มากเป็นต้น
ธรรมดาว่าวัตถุอันเป็นที่ตั้งของรูปเป็นต้นที่ละเอียดสุขุมบ้าง อยู่ไกลบ้าง เมื่อมี