Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 38 | >>

- ทุกขเวทนา ทุกข์ทางกาย
- โสมนัสเวทนา สุขทางใจ
- โทมนัสเวทนา ทุกข์ทางใจ
- อุเบกขาเวทนา ความรู้สึกวางเฉย
การจำแนกเป็น ๕ อย่างนี้ ท่านจำแนกตามประเภทของอินทรีย์จึงมี ๕ อย่างด้วย คือ สุขินทรีย์ ทุกขินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ โทมนัสสินทรีย์ และอุเบกขินทรีย์]

๔. ในบรรดาเวทนาเหล่านั้น จิตที่ประกอบกับสุขเวทนา เป็นกายวิญญาณจิตที่เป็นผลของกุศลกรรมดวงเดียวเท่านั้น เช่นเดียวกันนี้ จิตที่ประกอบกับทุกขเวทนา ก็เป็นกายวิญญาณจิตที่เป็นผลของอกุศลกรรม (๒-๒-๒-๒)

๕. ส่วนจิตที่ประกอบกับโสมนัสเวทนา มี ๖๒ ดวง คือ จิตที่ประกอบกับโสมนัสเวทนาในกามาวจร ๑๘ ดวง คือ โลภมูลจิต ๔ ดวง กามาวจรโสภณจิต ๑๒ ดวง สุขสันตีรณจิต [โสมนัสสันตีรณจิต] และหสิตุปปาทจิต ๒ ดวง และมหัคคตโลกุตตรจิต ๔๔ ดวงกล่าวคือ ปฐมฌานจิต ทุติยฌานจิต ตติยฌานจิต และจตุตถฌานจิต (๖๒)

๖. ส่วนจิตที่ประกอบกับโทมนัสเวทนา คือ จิตที่ประกอบกับปฏิฆะ ๒ ดวง (๒)

๗. จิตคงเหลืออีก ๕๕ ดวง [อกุศลจิต ๖ ดวง อเหตุุกจิต ๑๔ ดวง กามาวจรโสภณจิต ๑๒ ดวง ปัญจมฌาน ๒๓ ดวง] เป็นจิตที่ประกอบกับอุเบกขาเวทนา (๕๕)

คาถาสรุป

๘. ในเวทนาสังคหะนั้น เวทนามี ๓ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา และอุเบกขาเวทนา เวทนามี ๕ อย่างโดยจำแนกเป็น สุขเวทนา ทุกขเวทนา โสมนัสเวทนา โทมนัสเวทนา และอุเบกขาเวทนา

๙. สุขเวทนาและทุกขเวทนาดำรงอยู่ในจิตดวงเดียว โทมนัสเวทนาดำรงอยู่ในจิต ๒ ดวง โสมนัสเวทนาดำรงอยู่ในจิต ๖๒ ดวง อุเบกขาเวทนานอกจากนี้ดำรงอยู่ในจิต ๕๕ ดวง

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka