ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
ส่วนภวังคจิตที่มีสภาวะคืออารมณ์ ๖ มาปรากฏโดยประการนั้นๆ ปราศจาก
การติดตามโดยกระทบในทวาร ๕ ชื่อว่า มโนทวารที่สำเร็จเฉพาะ
ถามว่า : สภาวะคืออารมณ์ย่อมมาปรากฏในมโนทวารที่สำเร็จเฉพาะนั้นอย่างไร
ตอบว่า : อารมณ์มาปรากฏได้ด้วยเหตุเหล่านี้ว่า อารมณ์ที่เคยพบ อารมณ์ที่
เกี่ยวข้องกับอารมณ์ที่เคยพบ อารมณ์ที่เคยสดับ อารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ที่เคยสดับ
ความเชื่อ ความพอใจ ความดำริอาการ ความเหมาะสมแก่การใคร่ครวญด้วยความรู้ แรง
กรรมต่างๆ อานุภาพของฤทธิ์ต่างๆ อำนาจของธาตุแปรปรวน อำนาจของการที่เทวดา
นำมาแสดง อำนาจของการตามรู้[อริยสัจด้วยโลภิยญาณ] และอำนาจของการรู้แจ้ง[ด้วย
โลกุตตรญาณ] เป็นต้น
อารมณ์ที่เคยพบ คือ อารมณ์ ๕ ที่ทวาร ๕ เคยรับเอามาก่อน เมื่ออารมณ์ได้
รับเหตุปัจจัยในกาลอื่น ย่อมมาปรากฏในมโนทวารล้วนๆ
อารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ที่เคยพบ คือ อารมณ์ที่คล้ายกับอารมณ์ที่เคยพบ
แม้อารมณ์ที่ไม่เคยพบของผู้ที่เห็นอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งมาก่อนแล้วอนุมานรู้อารมณ์
อย่างใดอย่างหนึ่ง ก็คล้ายกับอารมณ์ที่เคยพบ เป็นอดีตบ้าง อนาคตบ้าง ปัจจุบันบ้าง
ย่อมมาปรากฏได้มากโดยแท้
อารมณ์ที่เคยสดับ คือ อารมณ์ ๖ ที่เคยสดับจากคนอื่นแล้วรับเอามา
อารมณ์นั้นมีขอบเขตกว้างขวาง อารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งที่รับเอาโดยสดับ
พระธรรมเทศนาของพระสัพพัญญู ชื่อว่าเป็นอารมณ์ทุกอย่าง
อารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ที่เคยสดับ คือ อารมณ์อันคล้ายอารมณ์ที่เคยสดับ
ความเชื่อ คือ ความเชื่อต่อบุคคลอื่น
ความพอใจ คือ ความเห็นของตน
ความดำริอาการ คือ ความดำริโดยประการนั้นๆ โดยอาศัยเค้ามูลของอรรถ
เค้ามูลของพยัญชนะ และเค้ามูลของเหตุ