คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

๑๗. อเหตุุกจิตมี ๑๘ ดวง จิตที่มีเหตุเดียวมี ๒ ดวง จิตที่มี ๒ เหตุมี ๒๒ ดวง จิตที่มี ๓ เหตุมี ๔๙ ดวง

กิจจสังคหะ

(ประมวลจิตและเจตสิกโดยกิจ)

๑๘. ในการประมวลโดยกิจ มี ๑๔ อย่างโดยจำแนกตามปฏิสนธิกิจ ภวังคกิจ อาวัชชนกิจ ทัสสนกิจ สวนกิจ สายนกิจ สัมปฏิจฉนกิจ สันตีรณกิจ โวฏฐัพพนกิจ ชวนกิจ ตทารัมมณกิจ และจุติกิจ

๑๙. พึงทราบประเภทแห่งงาน[ของจิต]ที่ทำหน้าที่เหล่านั้น มี ๑๐ ฐานโดยจำแนกตามปฏิสนธิฐาน ภวังคฐาน อาวัชชนฐาน และปัญจวิญญาณฐาน เป็นต้น [คือกำหนดให้จิตแต่ละดวงมีฐาน ๑๐ ฐาน]

๒๐. ในกิจจสังคหะนั้น จิต ๑๙ ดวงคือ สันตีรณจิตที่ประกอบกับอุเบกขาเวทนา ๒ ดวง มหาวิปากจิต ๘ ดวง รูปวิปากจิต และอรูปวิปากจิต ๙ ชื่อว่า ทำหน้าที่ปฏิสนธิ เป็นภวังค์ และจุติ (๑๙)

๒๑. ส่วนจิตที่ทำหน้าที่อาวัชชนะมี ๒ ดวง [คือปัญจทวาราวัชชนจิต และมโนทวาราวัชชนจิต] (๒)

๒๒. จิตที่ทำหน้าที่เห็น ฟัง ดมกลิ่น ลิ้มรส สัมผัสทางกาย และสัมปฏิจฉนะ มีอย่างละ ๒ ดวงเช่นเดียวกัน [ฝ่ายอกุศลวิบาก ๑ ดวง ฝ่ายกุศลวิบาก ๑ ดวง] (๒)

๒๓. จิต ๓ ดวง [คือสันตีรณจิตฝ่ายกุศลวิบาก ๒ ดวง และฝ่ายอกุศลวิบาก ๑ ดวง] ทำหน้าที่สันตีรณะ (๓)

๒๔. มโนทวาราวัชชนจิตย่อมยังโวฏฐัพพนกิจให้สำเร็จในปัญจทวาร (๑)

๒๕. กุศลจิต อกุศลจิต ผลจิต และกิริยาจิต ยกเว้นอาวัชชนจิต ๒ ดวง รวมเป็น ๕๕ ดวง ทำหน้าที่เป็นชวนะ (๕๕)

๒๖. มหาวิปากจิต ๘ ดวง สันตีรณจิต ๓ ดวง รวมเป็น ๑๑ ดวง ทำหน้าที่ตทารัมมณกิจ (๑๑)