ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
ชื่อว่าปราศจากอาวัชชนจิตโดยกาล
ในคัมภีร์ปัฏฐานตรัสว่า
อตีโต ธมฺโม ปจฺจุปปนฺนสฺส ธมฺมสฺส อนุนตรปจฺเจเน ปจฺจโย.๒๑
“ธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นปัจจุบัน โดยความเป็นอนันตรปัจจัย”
ดังนั้น จึงควรกล่าวถึงปัจจุบันในที่นี้โดยเนื่องกับขณะปัจจุบัน มิใช่เนื่องกับระยะ
กาล (อัทธาปัจจุบัน) หรือความต่อเนื่อง (สันตติปัจจุบัน) มิฉะนั้นแล้วพระอนุรุทธาจารย์
ควรกล่าวความเป็นอดีตเป็นต้นของอารมณ์แม้ในวาระของวิถีจิตทั้งหมดไว้โดยเนื่องกับ
ระยะกาลและความต่อเนื่อง
๑๙. คำว่า ตีเนว (วิถีจิต ๓ ดวง) คือ วิถีจิต ๓ ดวงตามประเภทแห่งกิจ
คำว่า จิตฺตุปปาทา ทเสสิตา (ท่านกล่าวว่าวิถีจิตมี ๑๐ ดวงตามการเกิดขึ้นของ
จิต) มีความหมายว่า ท่านกล่าวว่าวิถีจิตมี ๑๐ ดวงตามประเภทแห่งขณะเกิดของจิต
คำว่า วิถุถาเรน (โดยพิสดาร) คือ โดยพิสดารตามองค์ธรรมของจิต
คำว่า เอตฺถ คือ ในมโนทวารนี้
คำว่า เอกจตุตาลีส (จิต ๔๑ ดวง) คือ จิต ๔๑ ดวงโดยจำแนกตามกามาวจรจิต
อันเว้นจากปัญจวิญญาณ [๑๐] และมโนธาตุ [๓]
คำว่า เอตฺถ คือ ในปริตตชวนวาระนี้
๒๐. คำว่า วิภูตาวิภูตเภทน นตฺถิ (ไม่มีความต่างกันของวิภูตารมณ์กับอวิภูตารมณ์)
มีความหมายว่า วิภูตารมณ์ย่อมมีได้อย่างเดียว เพราะอัปปนาย่อมไม่มีในอวิภูตารมณ์ และ
การเกิดขึ้นของตทารัมมณจิตก็ไม่มีเช่นเดียวกัน เพราะทหารมณ์ย่อมติดตามอัปปนาชวนะ
ที่สงบยิ่งเป็นพิเศษไม่ได้