ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๑๕. พึงทราบการดำเนินไปของอารมณ์ซึ่งเป็นอารมณ์[ของวิถีจิต] ๔ วาระ ที่เรียกว่า ตทารัมมณวาระ ชวนวาระ โวฏฐัพพนวาระ และโมฆวาระ ตามลำดับ ในปัญจทวารโดยประการทั้งปวง คือในจักขุทวาร ดังที่กล่าวมาแล้วนี้ และทวารที่เหลือมีโสตทวารเป็นต้น
[อารมณ์ที่ปรากฏทางปัญจทวาร คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย มี ๔ ประการ คือ
- อติมหันตารมณ์ คือ อารมณ์ที่ปรากฏชัดทางปัญจทวารมากที่สุด มีขณะจิต ๑๗ ขณะ
- มหันตารมณ์ คือ อารมณ์ที่ปรากฏชัดทางปัญจทวารมาก มีขณะจิต ๑๖ ขณะบ้าง ๑๕ ขณะบ้าง
- ปริตตารมณ์ คือ อารมณ์ที่ปรากฏชัดทางปัญจทวารน้อย มีขณะจิต ๑๔ ๑๓ ๑๒ ๑๑ ๑๐ หรือ ๙ ขณะ
- อติปริตตารมณ์ คือ อารมณ์ที่ปรากฏชัดทางปัญจทวารน้อยที่สุด มีขณะจิต ๘ ๗ ๖ ๕ ๔ หรือ ๓ ขณะ]
๑๖. วิถีจิตในปัญจทวารมี ๗ ดวงเท่านั้นตามสมควร มี ๑๔ ดวง โดยการเกิดขึ้นของจิต โดยพิสดารมี ๕๔ ดวง ทั้งหมดนี้เป็นนัยดำเนินไปแห่งวิถีจิตในปัญจทวารในปริตตชวนวาระ
(วาระของกามาวจรชวนจิต)
๑๗. ส่วนในมโนทวาร ถ้าวิภูตารมณ์มาปรากฏ ถัดจากนั้น วิปากจิตที่ทำหน้าที่ตทารัมณ์ย่อมเป็นไปในที่สุดของภวังคคละ มโนทวาราวัชชนะ และชวนจิต หลังจากนั้น จึงตกภวังค์ไป