ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
- เครื่องยึดมั่นวัตถุกาม = อุปทิยตีติ อุปาทาน, กามสฺส อุปาทาน กมุปาทานํ
(กมฺมฏฐฉฏฐีตัปปุริสสมาส)]
ทิฏฐุปาทาน (เครื่องยึดมั่นคือทิฏฐิ) คือ ความเห็นผิด ๒ อย่าง ความเห็นผิด
อันใหญ่หลวง ๓ หรือความเห็นผิดอื่นที่ปรากฏในพุทธศาสนาหรือในโลก
อีกนัยหนึ่ง ทิฏฐุปาทาน คือ เครื่องยึดมั่นทิฏฐิที่เกิดขึ้นก่อนตามที่ยึดถือกันมา
ว่าความเห็นนี้ถูก ความเห็นอื่นผิด
[คำว่า ทิฏฐุปาทาน มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- เครื่องยึดมั่นคือทิฏฐิ = ทิฏฐิ เอว อุปาทานํ ทิฏฐุปาทานํ (อวธารณบุรพบท กรรม-
ธารยสมาส)
- เครื่องยึดมั่นทิฏฐิ = อุปทิยตีติ อุปาทานํ, ทิฏฐิยา อุปาทานํ ทิฏฐุปาทานํ (กมฺมฏฐ-
ฉฏฐีตัปปุริสสมาส)]
สีล (ศีล) คือ ข้อประพฤติปกตินั้นๆ ของวัวและสุนัขเป็นต้น
วตะ (พรต) คือ การสมาทานข้อประพฤตินั้นด้วยดี
สีลพพตุปาทาน (ความยึดมั่นศีลพรตนอกพระพุทธศาสนา) คือ ความยึดมั่นศีล
พรตทั้งสองนั้นว่าเป็นทางหลุดพ้นจากสงสาร
คำว่า อตฺตวาหุปาทาน นี้ มีความหมายว่า สภาพที่ยิ่งใหญ่ภายในเหล่าสัตว์หนึ่งๆ
ที่บุคคลยึดมั่นด้วยความคิดคาดคะเนเอง เรียกว่า อัตตา เป็นสิ่งที่มหาชนในโลกรู้จักว่าเป็น
“สัตว์” “บุคคล” “ชีวะ” “ถาคตตะ” หรือ “โลก” ซึ่งเดียรถีย์ต่างๆ ได้สมมุติว่ามีพระเจ้าเนรมิตขึ้น
บ้าง เกิดขึ้นโดยอาศัยพระเจ้าบ้าง เที่ยงแท้เสมอบ้าง เที่ยงแท้บางส่วนบ้าง ขาดสูญบ้าง
เครื่องยึดมั่นทำให้เหล่าสัตว์กล่าวถึงอัตตาเป็นพิเศษและยึดมั่น ชื่อว่า อัตตวาหุ-
ปาทาน หมายถึง สักกายทิฏฐิ ๒๐ อย่าง
ในพากย์นั้น คำว่า “กล่าวถึงเป็นพิเศษ” หมายความว่า กล่าวเป็นพิเศษ คือ
กระทำให้เป็นหลักสำคัญ