ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
นอกจากนี้ยังควรกล่าวว่า ปาทกฌานนั้นๆ ชื่อว่า อิทธิบาท ส่วนมรรคที่บุคคล
ออกจากฌานนั้นๆ แล้วให้เกิดขึ้น ชื่อว่า อิทธิ แต่คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะนี้กล่าวว่า อธิบดี
ธรรม ๔ ชื่อว่า อิทธิบาท ตามนัยที่พบในอุตตรจูฬภาชนีย์ และในอุตตรจูฬภาชนีย์ประสงค์
อิทธิบาทที่เป็นโลกุตตรเท่านั้น แต่คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะนี้ประสงค์อิทธิบาทที่เป็นโลกิยะ
และโลกุตตรละกัน
๓๓-๔. ธรรมที่เป็นอินทรีย์และพละ ข้าพเจ้า[พระฎีกาจารย์]ได้กล่าวข้อความ
ไว้แล้ว
อนึ่ง โดยฐานะที่ปรากฏชัด กำลังของศรัทธา พึงทราบในองค์ของพระโสดาบัน ๔
[คือเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาไม่หวั่นไหวในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และถึงพร้อมด้วย
ศีลที่พระอริยะยินดี] ดังพระพุทธวจนะว่า
กตฺถ ภิกฺขเว สทฺธินฺทริย์ ทฏฐพฺพํ. จตู้สุ โสตาปตฺตยงเคสุ เอตฺถ สทฺธินฺทริย์
ทฏฐพฺพํ.๓๗
“ดูกรภิกษุทั้งหลาย สทฺธินทรีย์พึงทราบในที่ใด สทฺธินทรีย์พึงทราบในองค์ของ
พระโสดาบัน ๔ นี้”
กำลังของวิริยะพึงทราบในสัมมัปปธาน ๔ ดังพระพุทธวจนะว่า
กตฺถ ภิกฺขเว วิริยินฺทริย์ ทฏฐพฺพํ. จตู้สุ สมมปปธานสุ เอตฺถ วิริยินฺทริย์ ทฏฐพฺพํ.๓๘
“ดูกรภิกษุทั้งหลาย วิริยินทรีย์พึงทราบในที่ใด วิริยินทรีย์พึงทราบในสัมมัปปธาน
๔ นี้”
กำลังของสติพึงทราบในสติปัฏฐาน ๔ ดังพระพุทธวจนะว่า
กตฺถ ภิกฺขเว สตินฺทริย์ ทฏฐพฺพํ. จตู้สุ สติปฏฐานสุ เอตฺถ สตินฺทริย์ ทฏฐพฺพํ.๓๙
“ดูกรภิกษุทั้งหลาย สตินทรีย์พึงทราบในที่ใด สตินทรีย์พึงทราบ ในสติปัฏฐาน ๔ นี้”
กำลังของสมาธิพึงทราบในฌาน ๔ ดังพระพุทธวจนะว่า
กตฺถ ภิกฺขเว สมาธินฺทริย์ ทฏฐพฺพํ. จตู้สุ ฌาเนสุ เอตฺถ สมาธินฺทริย์ ทฏฐพฺพํ.๔๑