Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 72 | >>

๒๒. รูป ๘ อย่างคือ ปสาทรูป ๕ ภาวรูป ๒ และชีวิตรูป ๑ ชื่อว่า อินทริยรูป (รูปที่เป็นใหญ่ในกิจมีการเห็นเป็นต้น) ส่วนรูปที่เหลือชื่อว่า อนินทริยรูป (รูปที่ไม่เป็นใหญ่ในกิจมีการเห็นเป็นต้น)

๒๓. รูป ๑๒ อย่างคือ ปสาทรูป ๕ และวิสยรูป ๗ ชื่อว่า โอฬาริกรูป (รูปหยาบ) สันติเกรูป (รูปใกล้) หรือ สัปปฏิฆรูป (รูปที่มีการกระทบระหว่างวิสยรูปกับปสาทรูป) ส่วนรูปอย่างอื่นชื่อว่า สุขุมรูป (รูปละเอียด) ทูรรูป (รูปไกล) หรือ อัปปฏิฆรูป (รูปที่ไม่มีการกระทบระหว่างวิสยรูปกับปสาทรูป)

๒๔. รูปที่เกิดจากกรรม (กรรมชรูป) ชื่อว่า อุปาทินนรูป (รูปที่ถูกกิเลสยึดครอง) ส่วนรูปอย่างอื่น ชื่อว่า อนุปาทินนรูป (รูปที่มิได้ถูกกิเลสยึดครอง)

๒๕. อายตนะคือรูป ชื่อว่า สนิทัสสนรูป (รูปที่เห็นได้) ส่วนรูปอย่างอื่นเรียกว่า อนิทัสสนรูป (รูปที่เห็นไม่ได้)

๒๖. รูป ๔ อย่างคือ ปสาทรูป ๒ อย่างมีจักขุประสาทเป็นต้นรับอารมณ์ได้ด้วยการไม่สัมผัสวัตถุ และปสาทรูป ๓ อย่างมีฆานประสาทเป็นต้นรับอารมณ์ได้ด้วยการสัมผัสวัตถุ ชื่อว่า โคจรรคาหิกรูป (รูปที่รับอารมณ์ได้) ส่วนรูปอื่นๆ ชื่อว่า อโคจรรคาหิกรูป (รูปที่รับอารมณ์ไม่ได้)

[การรับอารมณ์โดยไม่สัมผัสวัตถุ คือ เห็นรูป ฟังเสียง โดยร่างกายไม่ต้องสัมผัสกับรูปหรือแหล่งกำเนิดเสียงนั้น ส่วนการรับอารมณ์โดยสัมผัสวัตถุ คือ ดมกลิ่น ลิ้มรส สัมผัส โดยร่างกายต้องสัมผัสกับวัตถุนั้น]

๒๗. รูป ๘ อย่างคือ วัณณะ (สี) คันธะ (กลิ่น) รสะ (รส) โอชา (สารอาหาร) และภูตรูป ๔ ชื่อว่า อวินิพโภครูป (รูปที่ไม่แยกจากกัน) ส่วนรูปอย่างอื่นเรียกว่า วินิพโภครูป (รูปที่แยกจากกันได้)

[สี กลิ่น รส โอชา และภูตรูป ๔ เป็นสิ่งแยกออกจากกันไม่ได้ รวมอยู่ด้วยกันหมดในรูปกลาปหนึ่งๆ]

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka