ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
[คำว่า ทุกขสมุทย มีความหมาย ๓ ประการ คือ
- เหตุเกิดแห่งทุกข์ = สมุเทติ เอตสฺมาติ สมุทโย, ทุกขสฺส สมุทโย ทุกขสมุทโย (สมุทัย
ศัพท์เป็นอปทานสารนะ)
- สภาพทำให้เกิดทุกข์เสมอ = ปนุปปนํ อุทเยติ อุฏฐาเปตีติ สมุทโย, ทุกขสฺส สมุทโย
ทุกขสมุทโย (สมุทย ศัพท์เป็นเหตุกัตตุสารนะ)
- สภาพทำให้ทุกข์เจริญเสมอ = ปนุปปนํ อุทเยติ วฑฺฒตีติ สมุทโย, ทุกขสฺส สมุทโย
ทุกขสมุทโย (สมุทย ศัพท์เป็นเหตุกัตตุสารนะ)]
โปรดทราบการที่โลภะเป็นทุกขสมุทัยด้วยสภาพ ๔ อย่างคือ มีสภาพรวบรวม
มอบให้ ผูกมัด และรบกวน
ในพากย์นั้น คำว่า “มีสภาพรวบรวม” หมายความว่า มีสภาพรวมเข้า คือ กระทำ
กองทุกข์ที่ประกอบด้วยวัตถุกามให้มากขึ้นในภพหนึ่งๆ กล่าวคือภพน้อยภพใหญ่
คำว่า “มอบให้” หมายความว่า ให้กำลังสนับสนุนโดยกระทำกองทุกข์ให้ต่อเนื่อง
ความหมายก็คือ มอบกองทุกข์ให้
คำว่า “ผูกมัด” หมายความว่า ผูกไว้อย่างมั่นคงในกองทุกข์นั่นเอง
คำว่า “รบกวน” หมายความว่า ขัดขวางด้วยการห้ามเหตุแห่งความหลุดพ้น
จากกองทุกข์
ในคำว่า ทุกขนิโรโธ อริยสัจจ์ (อริยสัจคือความดับทุกข์) นี้ ทุกขนิโรธ คือ
ความดับทุกข์ในวัฏฏะ กล่าวคือ ความหมดสิ้นไปด้วยการถึงสภาพที่ไม่เกิดอีก
อีกนัยหนึ่ง ทุกขนิโรธ คือ ธรรมเป็นที่ดับทุกข์ กล่าวคือ ไม่มีทุกข์เกิดขึ้น
[คำว่า ทุกขนิโรธ มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- ความดับทุกข์ในวัฏฏะ = นิรุชฌนํ นิโรโธ, ทุกขสฺส นิโรโธ ทุกขนิโรธ (นิโรธ ศัพท์เป็น
ภาวสารนะ)
- ธรรมเป็นที่ดับทุกข์ = นิรุชฌติ เอตสฺมินฺติ นิโรโธ, ทุกขสฺส นิโรโธ ทุกขนิโรธ (นิโรธ
ศัพท์เป็นอธิกรณสารนะ)]