ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
โปรดทราบการที่พระนิพพานเป็นทุกขนิโรธด้วยสภาพ ๔ อย่าง คือ มีสภาพ
ออกไป สงัด ไม่ถูกปรุงแต่ง และไม่ตาย
ในพากย์นั้น คำว่า “มีสภาพออกไป” หมายความว่า มีสภาพหลุดพ้นด้วย
นิสสรณวิมุตติ (หลุดพ้นด้วยความออกไป)
คำว่า “สงัด” หมายความว่า สงัดจากปลิโพธคือทุกข์ในวัฏฏะ
คำว่า “ไม่ถูกปรุงแต่ง” หมายความว่า ปราศจากสังขารทุกข์
คำว่า “ไม่ตาย” หมายความว่า ปราศจากทุกข์คือความตาย
ในคำว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา (ทางแห่งความดับทุกข์) ทุกขนิโรธคามินี คือ
ธรรมที่ทำให้บรรลุความดับทุกข์
ปฏิปทา คือ ข้อปฏิบัติที่พึงดำเนินไปด้วยการกระทำให้เกิดขึ้นในกระแสจิต
ของตน
ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา คือ ปฏิปทาทำให้บรรลุความดับทุกข์
โปรดทราบการที่อริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นทางแห่งความดับทุกข์ ด้วยสภาพ ๔
อย่างเหล่านี้ คือ มีสภาพออกไป เป็นเหตุ รู้ทั่ว และเป็นใหญ่
ในพากย์นั้น คำว่า “มีสภาพออกไป” หมายความว่า มีสภาพทำให้กระแสวัฏฏะ
ถอยกลับไปว่า สังขารย่อมมีเพราะอวิชชาเป็นปัจจัย เป็นต้น แล้วมุ่งหน้าออกไปทวน
กระแสวัฏฏะว่า สังขารย่อมดับเพราะความดับอวิชชา เป็นต้น
คำว่า “เป็นเหตุ” หมายความว่า ก่อให้เกิดความตั้งมั่นแห่งคุณอันประเสริฐ
ทั้งหมด
คำว่า “รู้ทั่ว” หมายความว่า รู้ตลอดสัจธรรม ๔ ด้วยการละความหลงผิดที่เรียก
ว่าความไม่รู้แจ้งเห็นจริง
คำว่า “เป็นใหญ่” หมายความว่า เป็นใหญ่รุ่งโรจน์ด้วยการถึงความเป็นอิสระ
เพราะพ้นจากความเป็นทาสของตัณหา ความจริงมรรคอันเป็นโลกิยะซึ่งตั้งอยู่ในความเป็น
อารมณ์ของตัณหา ย่อมไม่ล่วงพ้นความเป็นทาสของตัณหา