ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
เนื่องจากคำว่าเหตุและผลเป็นคำไวพจน์ของปัจจัยและปัจจยุปปัน กลุ่มที่สองจึงเป็นผล ๕ โดยเทียบกับกลุ่มแรก และเป็นเหตุ ๕ โดยเทียบกับกลุ่มที่สาม เช่นเดียวกันนี้ กลุ่มที่สามเป็นเหตุ ๕ โดยเทียบกับกลุ่มที่สี่ และเป็นผล ๕ โดยเทียบกับกลุ่มที่สอง หากเป็นตามนี้ ท่านได้ปฏิเสธการทักท้วงว่า ผลเท่านั้นเกิดจากเหตุ แต่เหตุไม่เกิดจากผล
ในบรรดาเหตุ ๕ ทั้งสอง ความต่างกันระหว่างสังขารกับกรรมภพ กล่าวไว้ในคัมภีร์อรรถกถา สมจริงดังสารกว่า
ทาน ทสสามีติ จิตฺตํ อุปปาเทตฺวา มาสมปิ สํจุณฺมปิ ทานุปกรณานิ สชชนุตฺสส
อุปปุนฺนา ปุริมเจตนาโย อายุหนสงขาเรา นาม. ปฏิคุคาหากานิ ปน หตุเถ ทุกขิณ์ ปติฏฐาปยโต
อุปปุนฺนา เจตนา ภโวติ วุจฺจติ. เอกาวชชนเสฺส วา ฉสุ ชวเนฺสฺส เจตนา อายุหนสงขาเรา นาม.
สตฺตมชวนเจตนา ภโว. ยา กาจิ วา ปน เจตนา ภโว. ตํสมปยุตฺตา อายุหนสงขาเรา นาม. ๑๑
“คำว่า อายุหนสังขาร (สังขารก่อให้เกิดผล) คือ เจตนาที่เกิดก่อน ซึ่งเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ก่อให้เกิดจิตว่าเราจักถวายทาน แล้วจัดแจงเครื่องถวายทานเดือนหนึ่งบ้าง ปีหนึ่งบ้าง
ส่วนคำว่า ภพ คือ เจตนาที่เกิดแก่บุคคลผู้ให้ทักษิณาตั้งอยู่ในมือของปฏิคาหาก
อีกนัยหนึ่ง คำว่า อายุหนสังขาร คือ เจตนาในชวนจิต ๖ ดวงที่มีอาวัชชนจิตเดียวกัน
ส่วนคำว่า ภพ คือ เจตนาในชวนจิตดวงที่ ๗
อีกนัยหนึ่ง คำว่า ภพ คือ เจตนาดวงใดดวงหนึ่ง
ส่วนคำว่า อายุหนสงขาร คือ ธรรมที่ประกอบกับเจตนา”
๑๑. ภพทั้งสองือกรรมภพและอุปปัติภพ เป็นส่วนประกอบขององค์แห่งภพอย่างหนึ่งในองค์ ๑๒ ฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า กุมภภวสงขาโต ภเวกเทโส (ภพบางอย่างที่เรียกว่า กรรมภพ)
ความแตกต่างกันระหว่างสังขารกับกรรมภพในที่นี้ โปรดทราบตามนัยที่กล่าวไว้แล้ว