Paramatthadipani

คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

พรหมวิหาร คือ ธรรมเครื่องอยู่ของพรหม

อีกนัยหนึ่ง พรหมวิหาร คือ ธรรมเครื่องอยู่ของผู้ประเสริฐ

อีกนัยหนึ่ง พรหมวิหาร คือ ธรรมเครื่องอยู่อันประเสริฐ

[คำว่า พรหมวิหาร มีความหมาย ๓ ประการ คือ

- ธรรมเครื่องอยู่ของพรหม = พรหฺมานำ วิหาโร พรหฺมวิหาโร (ฉัฏฐีตัปปุริสสมาส พรหฺม ศัพท์มีอรรถว่า พรหม)

- ธรรมเครื่องอยู่ของผู้ประเสริฐ = พรหฺมานำ วิหาโร พรหฺมวิหาโร (ฉัฏฐีตัปปุริสสมาส พรหฺม ศัพท์มีอรรถว่า ผู้ประเสริฐ)

- ธรรมเครื่องอยู่อันประเสริฐ = พรหฺมภูโต วิหาโร พรหฺมวิหาโร (วิเสสนบุพบท กรรมธารยสมาส พรหฺม ศัพท์มีอรรถว่า ผู้ประเสริฐ)]

อธิบายสัญญา ๑

๑๐. คำว่า อาหาเร (ในอาหาร) คือ ในอาหารที่กลืนกินเข้าไปซึ่งมี ๔ อย่างโดยจำแนกเป็นอาหารที่กิน ดื่ม เคี้ยว หรือลิ้มรส

คำว่า ปฏิกูลสญฺญา (ความสำคัญว่าปฏิกูล) มีความหมายว่า ความสำคัญที่ละความพอใจในอาหาร ด้วยการพิจารณาทุกข์ที่ได้รับเพราะอาหารเป็นเหตุ พิจารณาความปฏิกูล โดยสภาวะของตน และพิจารณาที่ตั้ง ที่รวม ผลโดยตรง และผลต่อเนื่องของอาหารที่ย่อยและไม่ย่อย

อธิบายวัตถาน ๑

คำว่า จตุธาตุววัตถาน์ (การกำหนดรู้ธาตุทั้ง ๔) มีความหมายว่า การหยั่งเห็นโดยกำหนดรู้ธาตุ ๔ มีปฐวีธาตุเป็นต้นที่เป็นไปในร่างกายโดยเฉพาะๆ โดยเนื่องด้วยลักษณะของตนเป็นต้น การหยั่งเห็นนั้นเป็นเครื่องกำหนดรู้ธาตุ ๔ จึงเรียกว่า จตุธาตุววัตถาน

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka