ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
“การนับจำนวนความเป็นไปแห่งภวังคจิตในระหว่างๆ ของบุคคลอื่นผู้บรรลุ
วสีภาวะยกเว้นพระสัพพัญญู ย่อมไม่มี”
ส่วนในคัมภีร์วิสุทธิมรรคกล่าวว่า
อยํ ปน มตถกปปตตาวสี ภควโต ยมกปาฏิหาริยกาเล ลพภติ. อญเญสํ วา เอว
รูป กาเล.๑๒
“ความชำนาญที่บรรลุที่สุดนี้ ย่อมปรากฏแก่พระผู้มีพระภาคในเวลาแสดงยมก-
ปาฏิหาริย์ หรือปรากฏแก่บุคคลอื่นในเวลาเช่นนี้”
ความชำนาญในการเข้า คือความสามารถในการเข้าฌานได้อย่างรวดเร็ว ดังสาธก
ในพระบาลีว่า
สมาปชชเน ทนุธายิตตํ นตถิ.๑๓
“ความเนิ่นช้าในการเข้าฌานย่อมไม่มี”
ความชำนาญอื่นก็มีนัยเดียวกัน
นอกจากนั้น ความชำนาญในการตั้งไว้ คือความสามารถตั้งฌานที่เข้าแล้วให้ดำรง
อยู่ชั่วขณะแม้เล็กน้อยเพียงชั่วเวลาดีดนิ้วมือเป็นต้น
ความชำนาญในการออก คือความสามารถออกจากฌานที่เข้าแล้วได้เร็วยิ่ง เมื่อ
ความเป็นผู้ชำนาญในการพิจารณาสำเร็จแล้ว ความเป็นผู้ชำนาญในการทบทวนก็สำเร็จ
ส่วนในคัมภีร์วิภาวนีกล่าวว่า “ความชำนาญในการตั้งไว้ คือความสามารถดำรง
ฌานไว้นานตามเวลาที่ต้องการ” และกล่าวว่า “ความชำนาญในการออก คือการไม่ออกก่อน
เวลาที่กำหนด สามารถออกตามเวลาที่กำหนดได้” ข้อความนั้นย่อมสมควร เพราะในพระบาลี
แสดงความสามารถตั้งไว้หรือออกจากฌานได้ไม่ยิ่งหรือหย่อนกว่าเวลาในขณะที่ต้องการ
ตั้งฌานไว้หรือออกจากฌานโดยเร็วหรือนานกว่า ด้วยสาธกเป็นต้นว่า