ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
[คำว่า อิทธิวิธ มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- ญาณที่มีส่วนคือความสำเร็จ = อิชฌนสงขาโต วิโธ โกภูราโส เอตสฺสติ อิทธิวิธ (วิส
ศัพท์มีอรรถว่า ส่วน)
- ญาณที่มีลักษณะคือความสำเร็จ = อิชฌนสงขาโต วิโธ ปกาโร เอตสฺสติ อิทธิวิธ (วิส
ศัพท์มีอรรถว่า ประเภท, ลักษณะ)]
ญาณมี ๓ อย่างโดยจำแนกตามอธิษฐานิทธิ วิภุพพนิธิ และมโนมยิทธิ
อธิษฐานิทธิ คือ ฤทธิ์ที่แสดงด้วยการไม่สละรูปเดิมของตนแล้วกระทำรูปเดิมให้
มากมีร้อยคนพันคนเป็นต้น ด้วยการเหาะไปทางอากาศเป็นต้น หรือด้วยการแสดงปาฏิหาริย์
ที่มีรูปต่าง ๆ ภายนอก
วิภุพพนิธิ คือ ฤทธิ์ที่แสดงด้วยการสละรูปเดิม เนรมิตตนให้เป็นเด็กหรืองูเป็นต้น
มโนมยิทธิ คือ ฤทธิ์ที่แสดงด้วยการเนรมิตสรีระอื่นที่เหมือนกับตนโดยอาการ
ทั้งหมดในสรีระของตน
ทิพพะ คือ สิ่งที่เกิดบนสวรรค์ หมายความว่า บังเกิดขึ้นบนสวรรค์
ทิพพโสต คือ โสตที่เกิดบนสวรรค์ ได้แก่ โสตปาทรูปที่รับอารมณ์ได้ในที่ไกล
และที่ถูกปิดกั้น ทั้งนี้เพราะเทวดาอุบัติขึ้นด้วย[กุศล]กรรมอันยิ่งใหญ่ ส่วนอภิญญาญาณนี้
ก็เรียกว่า ทิพพโสต (หูทิพย์) เพราะคล้ายกับโสตที่เกิดบนสวรรค์
อีกนัยหนึ่ง ทิพพโสต คือ โสตทิพย์ เพราะได้รับด้วยอำนาจของทิพพวิหารคือ
กสิณฌานและนับเข้าในทิพพวิหาร
[คำว่า ทิพพโสต มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- โสตที่คล้ายกับโสตที่เกิดบนสวรรค์ = ทิพพํ วิยาติ ทิพพํ, ทิพพญจ ตํ โสตฺญชาติ
ทิพพโสตฺต์
- โสตทิพย์ = ทิพพญจ ตํ โสตฺญชาติ ทิพพโสตฺต์]
ปรจิตตวิชานนะ คือ ญาณที่รู้ใจคนอื่น
ญาณนั้นเรียกว่า เจโตปริยญาณ บ้าง เพราะเป็นญาณกำหนดรู้ใจ