ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
- เรามีอยู่หรือ
- เราไม่มีอยู่หรือ
- เราเป็นอะไรอยู่หรือ
- เราเป็นอย่างไรอยู่หรือ
- สัตว์ผู้นี้มาแต่ไหนหรือ
- สัตว์นั้นจักไปสู่ภพไหน]
กังขาวิตรณวิสุทธิ คือ ญาณที่ล่วงพ้นความสงสัยอย่างหมดจด เพราะชำระบุคคล
ผู้มีญาณนั้นให้หมดจดจากความสงสัย ๒ อย่างดังกล่าว [คือความสงสัย ๘ อย่าง หรือ ๑๖
อย่าง] พร้อมทั้งอเหตุทิฏฐิ (ความเห็นผิดว่าไม่มีเหตุ) และวิสมเหตุทิฏฐิ (ความเห็นผิด
ในเหตุที่ไม่มีจริง)
มัคคามัคค คือ ทางและที่มิใช่ทาง
ทาง คือ วิธีใส่ใจมนสิการ หรืออริยมรรค ซึ่งเป็นเหตุแห่งการบรรลุญาณทัสสน-
วิสุทธิ
ที่มิใช่ทาง คือ การใส่ใจซึ่งมิใช่ทางของญาณทัสสนวิสุทธินั้น หรือความสำคัญว่า
ตนได้บรรลุธรรมแล้ว
มัคคามัคคญาณทัสสนะ คือ ญาณรู้เห็นทางว่าเป็นทางและรู้เห็นที่มิใช่ทางว่า
มิใช่ทาง
มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ คือ ญาณรู้เห็นอันหมดจด เพราะชำระบุคคลผู้มีญาณ
นั้นให้หมดจดจากความสำคัญว่าเป็นทางในขณะที่มิใช่ทาง
ปฏิปทา คือ แนวทางปฏิบัติเบื้องแรกที่เรียกว่าลำดับวิปัสสนาญาณต่อๆ มา
[ตั้งแต่อุทยพพยญาณถึงอนุโลมญาณ] อันเป็นเครื่องบรรลุคุณธรรมพิเศษชั้นสูง
ปฏิปทาญาณทัสสนะ คือ ญาณรู้เห็นอันเป็นทางปฏิบัติ
ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ คือ ญาณที่รู้เห็นนั้นอันหมดจด เพราะบริสุทธิ์จากความ
สำคัญว่าเที่ยงเป็นต้น