ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
ญาณทัสสนวิสุทธิ คือ ญาณรู้เห็นที่เรียกว่าอริยมรรคญาณอันหมดจด เพราะบริสุทธิ์จากมลทินคือความหลง
แม้ญาณที่อนุมานรู้อันเกิดจากสุตมยปัญญา (ปัญญาจากการสดับ) เป็นต้น ก็เป็นญาณเหมือนกัน ดังนั้น เพื่อห้ามญาณที่อนุมานรู้แล้วหมายเอาญาณที่ประจักษ์เฉพาะตน พระพุทธองค์จึงตรัส ทสสน (เห็น) ศัพท์ในบททั้งหมด
[พระพุทธองค์ไม่ตรัสชื่อว่า มัคคามัคคญาณวิสุทธิ ปฏิปทาญาณวิสุทธิ และ ญาณวิสุทธิ แต่ตรัส ทสสน ศัพท์เพิ่มขึ้นมาในบทว่า มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ และ ญาณทัสสนวิสุทธิ เพื่อหมายความถึงภาวนามยปัญญา (ปัญญาเกิดจากการอบรมจิต) ไม่ใช่สุตมยปัญญา (ปัญญาจากการสดับ) และจินตามยปัญญา (ปัญญาเกิดจากความดำริ)]
๔๔. ลักษณะ คือ เครื่องกำหนดหมาย กล่าวคือ ตัดสินสังขตธรรมว่า สังขตธรรมเหล่านี้ไม่เที่ยง
อนิจจลักษณะ คือ ความไม่เที่ยงที่เป็นเครื่องกำหนดหมายนั่นแหละ พึงลบภาวปัจจัยในบทหน้า โดยแท้จริงแล้ว สังขตธรรมที่ไม่เที่ยงเป็นอย่างอื่น ความไม่เที่ยงก็เป็นอย่างอื่น
[คำว่า อนิจจลกฺขณ (ความไม่เที่ยงที่เป็นเครื่องกำหนดหมาย) มาจากศัพท์เดิมว่า อนิจฺจตาลกฺขณ ลบ ตา ปัจจัยที่เรียกว่า ภาวปัจจัย คือ ปัจจัยแสดงอรรถว่า “ความเป็น”]
ในข้อนั้น บุรุษอันบุคคลอื่นย่อมเรียกว่า ผู้ไป เพราะประกอบด้วยกิริยาการไป กิริยาการไปไม่ใช่บุรุษ และบุรุษก็ไม่ใช่กิริยาการไป เพราะกิริยาเป็นอย่างอื่น บุรุษก็เป็นอย่างอื่น ฉันใด สังขตธรรมทั้งหมดย่อมเรียกว่า ไม่เที่ยง เพราะประกอบด้วยความไม่เที่ยง ฉันนั้น ความไม่เที่ยงไม่ใช่สังขตธรรม และสังขตธรรมก็ไม่ใช่ความไม่เที่ยง เพราะความไม่เที่ยงเป็นอย่างอื่น สังขตธรรมก็เป็นอย่างอื่น