ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
ถามว่า : ความไม่เที่ยงคืออะไร
ตอบว่า : ความไม่เที่ยงคืออาการแปรปรวน กล่าวคือ อาการคร่ำคร่า ความหมาย
ก็คือ อาการดับสลาย
ญาณย่อมเป็นไปใน[สังขต]ธรรมที่มีอาการแปรปรวนว่าไม่เที่ยง เพราะรู้เห็นอาการ
นั้น ความไม่เที่ยงจึงเรียกว่า ลักขณะ (เครื่องกำหนดหมาย) ในที่นี้
บททั้ง ๒ อื่น [ทุกขลักขณะ และอนัตตลักขณะ] ก็มีนัยเดียวกัน
ทุกขลักขณะ คือ อาการบีบคั้นอยู่เสมอ
อนัตตลักขณะ คือ อาการที่ไม่อยู่ในอำนาจ
๔๕. อนิจจานุปัสสนา คือ การหยั่งเห็นธรรม [เบญจขันธ์] อันไม่เที่ยงร่วมกับ
ความไม่เที่ยงดังที่กล่าวมาแล้ว
อีกนัยหนึ่ง อนิจจานุปัสสนา คือ การหยั่งเห็นความไม่เที่ยงร่วมกับธรรมอัน
ไม่เที่ยง
[คำว่า อนิจจานุปัสสนา มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- การหยั่งเห็นธรรมอันไม่เที่ยง = อนิจจจุสฺส ธมฺมสุส อนุปัสสนา อนิจจานุปัสสนา (อนิจจ
ศัพท์หมายถึงธรรมอันไม่เที่ยง)
- การหยั่งเห็นความไม่เที่ยง = อนิจจตาย อนุปัสสนา อนิจจานุปัสสนา (อนิจจ ศัพท์
มาจาก อนิจจตา ลบ ตา ปัจจัย หมายถึง ความไม่เที่ยง)]
บททั้ง ๒ อื่น [ทุกขานุปัสสนา และอนัตตานุปัสสนา] ก็มีนัยเดียวกัน
๔๖. สัมมสนะ คือ การพิจารณาเนืองๆ โดยเนืองด้วยการจำแนกลักษณะ ๓ ใน
สภาวธรรมเหล่านั้น จนกระทั่งสภาวธรรมในกายอันกอปด้วยลักษณะ ๓ ปรากฏแก่ตน