ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๔๗. สุญญตวิโมกข์ คือ มรรคที่หลุดพ้นจากเครื่องผูกคือกิเลสในขันธ์ ด้วยกำลังของการรู้เห็นความว่างเปล่าจากอัตตาชีวะ
อนิมิตตวิโมกข์ คือ มรรคที่หลุดพ้นด้วยกำลังของการกำจัดอารมณ์แห่งสังขาร ที่อาศัยของกิเลส แล้วรู้เห็นว่าสังขตธรรมไม่ใช่ที่พึ่งโดยสิ้นเชิง
อัปปณิหิตวิโมกข์ คือ มรรคที่หลุดพ้นด้วยกำลังของการรู้เห็นว่าความเพลิดเพลิน ในสังขารย่อมไม่มีโดยสิ้นเชิง
๔๘. สุญญตานุปัสสนา คือ ความหยั่งเห็นว่าเป็นอนัตตา เพราะความหยั่งเห็น เป็นไปด้วยการแยกกลุ่มนั้นๆ ในกลุ่มที่เป็นสมุหบัญญัติ (บัญญัติอาศัยหมู่) สันตติบัญญัติ (บัญญัติอาศัยความสืบเนื่อง) กิจจบัญญัติ (บัญญัติอาศัยหน้าที่) และอารัมมณบัญญัติ (บัญญัติอาศัยอารมณ์) ของสังขตธรรม จึงหยั่งเห็นความไม่มีแก่นสารอย่างใดอย่างหนึ่งที่ ควรยึดมั่น ว่าเป็นอัตตา ดังนั้นจึงเรียกว่า สุญญตานุปัสสนา
อนิมิตตานุปัสสนา คือ ความหยั่งเห็นว่าไม่เที่ยง เพราะความหยั่งเห็นเป็นไป ด้วยการทำลายสันตติบัญญัติ จึงกำจัดอารมณ์ที่ยึดมั่นว่าเป็นเรา ดังนั้นจึงเรียกว่า อนิมิตตา-นุปัสสนา
อัปปณิหิตานุปัสสนา คือ ความหยั่งเห็นว่าเป็นทุกข์ เพราะความหยั่งเห็นเป็นไป ด้วยการแสดงความเป็นกองโทษอันมากมาย จึงหยั่งเห็นความไม่มีส่วนดีที่น่าปรารถนา ซึ่งควรยึดมั่นว่านี้ของเรา นั่นของเรา ดังนั้นจึงเรียกว่า อัปปณิหิตานุปัสสนา
๔๙. ปาติโมกขสังวรศีล คือ ศีลอันเป็นวินัยบัญญัติ ปาติโมกขสังวรศีลเป็น ประธานเพราะยิ่งใหญ่กว่าโลกิยศีลทั้งหมด และเป็นแดนเกิดเพราะเป็นที่เกิดเบื้องแรกของ