Paramatthadipani

คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

ในเทวดา ๗ ครั้ง พึงกระทำการครองราชย์อันยิ่งใหญ่ในชมพูทวีปนี้ ๗ ครั้ง แต่อานนท์ จักปรินิพพานในภพปัจจุบัน”

ในฎีกาของมหาวรรคสังยุตกล่าวว่า

เกจ ปน กามภเว สตฺตกุขตฺตุํ เอว อุปปชฺชติ, น ตโต อุทุกนฺติ วทนฺติ. ตํ วีมสิตพฺพํ.๕๒

“บางคนอ้างว่าพระโสดาบันสัตตกขัตตปรมะย่อมเกิด ๗ ครั้งในกามภพ มตินั้น พึงใคร่ครวญ”

อย่างไรก็ดี บัณฑิตพึงทราบข้อความของพระดำรัสในพระบาลีเหล่านั้นตามนัยที่กล่าวไว้แล้ว [คือพระโสดาบันสัตตกขัตตปรมะเกิด ๗ ครั้งเป็นอย่างมาก ไม่เกิด ๑๔ ครั้ง] เพราะในคัมภีร์วิภังค์และอัฏฐานสูตรนั้นๆ ได้ตรัสไว้อย่างแน่นอนว่า

อฏฐานเมตํ อนวกาสยํ ทิฏฐิสมปนฺโน ปุคฺคโล อฏฐมํ ภวํ นิพพตฺเตยย, เนตํ ฐานํ วิชชติ.๕๓

“การที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาทิฏฐิ พึงเกิดในภพที่ ๘ ข้อนั้นมิใช่ฐานะ มิใช่โอกาส ข้อนั้นย่อมไม่ปรากฏ”

ในอังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ได้ตรัสว่า

อภพโพ ทิฏฐสมปนฺโน ปุคฺคโล อฏฐมํ ภวํ นิพพตฺเตตุ.๕๔

“บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาทิฏฐิไม่ควรไปเกิดในภพที่ ๘”

ในจูฬนิทเทศ อชิตปัญหา ก็ตรัสว่า

โสตาปตฺติมคฺคญาเณน อภิสงขาเรวิญาณสุส นิโรเธน สตฺตกเว จเปตฺวา อนมตคุเค สํสาเร เย อุปปปุเชยุย์ นามญฺจ รูปญฺจ, เอตฺเถเต นิรุชฌนฺติ. วูปสมนฺติ อตฺถ์ คจฺฉนฺติ. ปฏิปสฺสมนฺติ.๕๕

“รูปนามเหล่านี้พึงเกิดขึ้นในสงสารที่ไม่ปรากฏเบื้องต้นโดย ยกเว้นภพ ๗ [ที่จะพึงเกิดต่อไป] รูปนามเหล่านั้นย่อมดับ สงบ ถึงความสูญสิ้นระงับไป ในขณะดับวิญญาณจิต

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka